Balkenende verlost PvdA van pijnlijk Beetsterzwaag

De PvdA is verlost van het CDA-juk: de besluitvorming in 2003 over steun aan de inval in Irak kán onderwerp zijn van een enquête.

De blokkade van Beetsterzwaag is eindelijk van de baan en toen PvdA-fractieleider Mariëtte Hamer CDA-leider Jan Peter Balkenende prees voor die doorbraak, was dat volgens haar PvdA-fractiegenoten wel degelijk oprecht.

’Chic’, noemde een PvdA-Kamerlid in de wandelgangen van het Irak-debat de ommekeer die premier Balkenende de afgelopen dagen maakte. Natuurlijk moet de PvdA wel slikken dat er eerst, op voorstel van de premier, een eerste-rondeonderzoek naar de kwestie-Irak wordt verricht door een commissie van wijzen onder leiding van oud-president van de Hoge Raad, Davids.

Maar de schande van Beetsterzwaag is nu weg. Daar in dat Friese tuinhuis moesten de sociaaldemocraten tijdens de kabinetsformatie het keiharde CDA-veto slikken. Een blokkade, tegen de wens uit het PvdA-verkiezingsprogramma, voor een parlementaire enquête naar de kabinetsbesluitvorming in 2003 over de politieke steun aan de Amerikaanse inval in Irak. Het kwam de PvdA telkens weer op gevoelige sneren te staan, vooral vanuit de SP.

Hamer kon gisteren vaststellen dat met de instelling van de commissie-Davids ’de doorbraak naar de waarheidsvinding’ is gemaakt. „En wij zullen niet meer stoppen”, zei ze. Aanvankelijk leek zij daarmee het CDA gisteren stevig onder druk te zetten. Ze waarschuwde immers dat de PvdA over negen maanden zichzelf de politieke vrijheid gunt om zonodig alsnog het wapen van de enquête van stal te halen. Brak de PvdA eenzijdig een afspraak uit de formatie op?

Later in het debat bleek dat Hamer de buit al enkele dagen eerder geïncasseerd had. Premier Balkenende heeft begin deze week al geaccepteerd dat zijn coalitiepartner alle politieke vrijheid krijgt, mochten straks de antwoorden van de commissie-Davids tegenvallen.

Op dat laatste hoopt de premier natuurlijk niet. Hij zegt te verwachten dat de commissie van wijzen eindelijk samenhang weet te brengen in het woud van vragen en kritiek, die zijn gerezen over de handelwijze van zijn eerste kabinet in 2003, in de aanloop naar de Irak-oorlog. Een onaangename enquête, waarin ook hij in het openbaar onder ede zal worden gehoord, is wat de premier betreft overbodig.

Dat maakt zijn politieke opening –weg met de deal van Beetsterzwaag– des te opvallender. Het was aan het Binnenhof de afgelopen weken al duidelijk dat de premier onder toenemende druk van PvdA en ChristenUnie, maar ook vanuit zijn eigen CDA, een vlucht naar voren moest maken. Hij kon ook volgens veel partijgenoten niet langer stijfkoppig volhouden dat elk Irak-onderzoek onzinnig was. Zijn voorstel om dan maar de commissie van wijzen aan het werk te zetten, getuigde al van politieke behendigheid. Maar dat de premier zover mee zou veren dat hij zelfs een parlementaire enquête in een later stadium niet meer ondenkbaar acht, was een regelrechte verrassing.

Daarmee gaat de premier wellicht een lastige periode tegemoet in het Haagse debat over de Irak-oorlog, de veronderstelde volgzaamheid jegens oud-president Bush en de benoeming van Jaap de Hoop Scheffer tot secretaris-generaal van de Navo. Maar bij die persoonlijke overlast staat hij wel in steviger coalitie, nu hij de PvdA heeft verlost van haar pijnlijke nederlaag van Beetsterzwaag.