Plein 2 | Bij welke ministers van staat kan Davids aankloppen voor zijn Irak-onderzoek?

Het wordt nog interessant welke ministers van staat zullen toetreden tot de commissie-Davids, die het Irak-onderzoek gaat doen. Hans van Mierlo omschreef dit bijzondere ministerschap vorige week bij ’Pauw & Witteman’ als ’eigenlijk alleen maar een onderscheiding’ en ’een ceremoniële functie, waarin je moet opdraven als er staatsbezoeken zijn’.

Maar kunnen de oude krokodillen hun staatkundige onschuld overeind houden nu de oppositie het onderzoek van Davids bij voorbaat kwalificeerde als een poging van de premier om het parlement buitenspel te zetten?

Van Mierlo vindt dit ook en liet doorschemeren dat Davids niet bij hem hoeft aan te kloppen. Hiermee heeft hij het voor de acht andere ministers van staat wat lastiger gemaakt om ’ja’ te zeggen. Zijn partijgenoot senator Schouw deed er zaterdag op de Tros-radio nog een schepje bovenop door het onderzoek van Davids min of meer politiek besmet te verklaren. Kennelijk zijn ze bij D66 vergeten dat het Srebrenica-drama uit 1995, waarvoor Van Mierlo als minister van buitenlandse zaken medeverantwoordelijk was, ook eerst aan een extern onderzoek werd onderworpen (door het Niod) en pas daarna, in 2002 – dus zeven jaar later – aan een parlementaire enquête.

Men mag aannemen dat de premier de ministers van staat die hij op het oog heeft, vooraf heeft gepolst. Het ligt voor de hand te denken aan Van Mierlo’s voorganger op BZ, Peter Kooijmans, tot voor enkele jaren rechter bij het Internationale Gerechtshof in Den Haag, een volkenrechtdeskundige bij uitstek. De keuze voor Kooijmans zou uit een oogpunt van onafhankelijkheid van de commissie een sterke zijn, omdat hij in 2007 in het blad CD Verkenningen fundamentele kritiek leverde op de politieke steun van het eerste kabinet-Balkenende aan de Irak-oorlog. De premier was not amused over deze tegenspraak uit eigen kring. Dat levert nu een pre op.

Net zo min blij was de premier over de kritische houding van Hans van den Broek (72) voorafgaande aan het besluit in maart 2003. Deze christen-democraat is ook al een oud-minister van buitenlandse zaken die tot de ’politieke adelstand’ van het ministerschap van staat is verheven. Hij maakte zich destijds zorgen dat steun aan de Irak-oorlog de reputatie van Den Haag als internationale hoofdstad van het recht zou aantasten. Balkenende was er niet happy mee dat deze partijgenoot in 2005 door de koningin tot het ministerschap van staat werd geroepen – bij deze benoemingen nemen staatshoofd en kabinet beurtelings het initiatief, alhoewel hier niets vastligt en de koninklijke hand meestal verborgen blijft in staatsrechtelijk halfduister.

Het is niet aannemelijk dat de twee jongste ministers van staat, de oud-premiers Lubbers (69) en Kok (70), tot de commissie-Davids zullen toetreden. In dat geval moeten zij oordelen over een beleidsdaad van een opvolger, en dat past niet in de Haagse mores. De liberaal Toxopeus, met bijna 91 jaar de oudste van de ministers van staat, komt vanwege zijn leeftijd niet in aanmerking. Maar diens partijgenoot Korthals Altes (77) wel. Deze jurist is zozeer his own man dat hij zich van de diskwalificerende opmerkingen van VVD-leider Rutte over de commissie weinig zal aantrekken. Als minister van justitie trok hij zich al niks aan van de toenmalige partijleider Nijpels.

Zou Davids een bestuurlijk zwaargewicht zoeken, dan kan hij denken aan de sociaal-democraat Van Kemenade (71). Deze oud-minister en oud-commissaris der koningin deed eind jaren negentig onderzoek naar de rol van Defensie na het drama Srebrenica. Hij kwam met verrassend milde conclusies over het mislukken van het beruchte ’filmrolletje’. Dat maakt hem nu misschien wel minder geschikt voor het Irak-onderzoek.