Grenzen en straffen

opinie Tja, straffen, waar dient dat ook alweer toe? De schoolsituatie is anders dan thuis, of niet? Slaan mag niet op school, thuis ook niet trouwens sinds het in de wet staat. Wat dan als je Française bent en je kinderen in Nederland opvoedt?

Wat als het in je botten zit dat een ‘fessée’ (een klap op de billen) een opvoedkundige noodzaak is? Rita Konhstamm is voor de ‘pedagogische tik’. Zelf vond ik slaan uit den boze, maar ja, wat dan?

Eind jaren tachtig, het verschijnsel allochtonen is nog niet zo gebruikelijk. Interessant om te zien hoe verschillen zich aan de schoolpoort voordoen.

Hamida wordt naar school gebracht door haar vader. Hij spreekt vriendelijk tegen de juf. Hij wil dat zij Hamida straft, want ze is stout geweest. De juf is overrompeld. ‘Maar wat heeft ze dan gedaan?’ Rustig legt de vader uit dat ze heeft iets gestolen. ‘Thuis,’ vraagt de juf. ‘Ja,’ zegt de vader. ‘Ik kan haar niet straffen voor wat ze thuis heeft gedaan,’ antwoordt de juf geschrokken en kordaat tegelijk, ‘school is school!’ De vader is beduusd en vertrekt onverrichter zake terug naar huis.

De vader van Hamida laat zien dat er wat hem betreft een doorlopende opvoedlijn is van school naar huis. Maar juist daar ligt een probleem. Als iedereen recht heeft zijn kind op zijn eigen wijze op te voeden, dan zit de diversiteit aan opvoeding bij elkaar op school. Geen mogelijkheid tot eenheidsworst aan opvoeden op school dus. School moet het recht nemen een eigen opvoedingsstrategie te kiezen, ook wat straf betreft. Ouders kiezen via de schoolkeuze de schoolopvoedingstrategie.

Straf is een vorm van correctie en heeft een functie. Het idee achter straf is dat je de straf zo vervelend vindt dat je hem probeert te vermijden. Nu hebben de leertheoretici ons geleerd dat gedrag zelden omgebogen wordt door vermijden. Het traint de geest eerder op ontduiken en ‘criminele spitsvondigheid.’ Hoe strenger de straf, des te meer training in een richting die je niet wilt.

Een straf is anders dan een grens geven. Kinderen leren via het stellen van grenzen waar hun vrijheid eindigt en die van de ander begint. Straffen is iemand een naar gevoel geven als reactie op ongewenst gedrag. Soms is de functie een verkapte vorm van wraak.

Correctie moet een relatie hebben met het ongewenste gedrag. Het moet afkeurend naar gedrag zijn en niet naar de persoon. Bij straf is die scheidslijn minder duidelijk. Straf geeft een negatieve emotie en het geheugen is slechter in negatief dan in positief onthouden, dus vreselijk leerzaam lijkt het niet.

De regels zijn simpel: corrigeren om gedrag te stoppen, dan goed observeren om het alternatieve gewenste gedrag te bekrachtigen en vervolgens neemt het ongewenste gedrag vanzelf af. Hierdoor kunnen we het ongewenste gedrag beginnen te negeren en dan dooft het uit. De kunst is om grenzen te geven zonder persoonlijke afkeuring en met natuurlijk gezag.

Ach, het is allemaal zo simpel, maar voer het maar eens uit!

Martine Delfos is biopsycholoog. Lees hier haar eerdere columns. Voor meer informatie over haar werk zie www.mdelfos.nl