Ambtenaren leggen bal bij politici

den haag – - Politici ontkomen er niet aan hun eerdere waarschuwing waar te maken dat de collectieve sector grondig gereorganiseerd moet worden. De vele rapporten met ambtelijke adviezen over bezuinigingsmogelijkheden, die gisteren werden gepubliceerd, maken duidelijk dat het niet zonder grote hervormingen zal gaan.

Twintig ambtelijke werkgroepen zochten vanaf september in opdracht van het vierde kabinet-Balkenende naar mogelijkheden om 20 procent te bezuinigen op de kern van de overheidsbegroting.

Het resultaat is een waslijst aan mogelijkheden en scenario’s. De rode draad: het is mogelijk zo’n enorm bedrag (36 miljard euro) te vinden, maar dan gaat de overheid wel grondig op de schop en dan zullen de gevolgen voor de burger verstrekkend zijn.

Tegelijk werd gisteren een advies voor een nieuw kabinet gepresenteerd dat de soep iets minder heet opdient. De Studiegroep begrotingsruimte, een verzameling topambtenaren op financieel-economisch terrein, beveelt een nieuw kabinet aan tot 2015 minimaal 15 miljard euro te bezuinigen. Om aan de veilige kant te blijven is 3 miljard meer in diezelfde periode beter. Uiteindelijk komt de studiegroep op een te bezuinigen bedrag van 29 miljard euro in de daaropvolgende kabinetsperiode.

Alle adviezen zijn erop gericht uiteindelijk een permanent overschot op de overheidsbegroting te bereiken. Daarmee moeten reserves worden opgebouwd om financieel op te vangen dat burgers steeds langer leven.

De politiek kan kiezen uit alle scenario’s die de ambtenaren gisteren voorlegden. Daarbij ontkomen partijen er bijna niet aan in ieder geval één van de drie mogelijkheden voor grote stelselwijzigingen in hun bezuinigingspakket op te nemen: een ander stelsel voor de zorg, een sterk beperkte regeling voor langdurige ziektenkosten (de AWBZ), dan wel een andere financiering van eigen woning of huurwoning.

Vooral de zorg zal daarbij steeds meer in de politieke belangstelling komen. Per jaar stijgen de uitgaven met 4,5 procent – doordat de bevolking ouder wordt, maar dat is niet de enige verklaring. De groei gaat veel sneller. Uiteindelijk zullen de uitgaven voor de zorg andere uitgaven gaan verdringen, waarschuwt de ambtelijke werkgroep.

Ambtenaren maken duidelijk dat dat alleen te keren valt door radicale keuzes, zoals een eigen risico in de zorgverzekering van maar liefst 775 euro per verzekerde. Daar komen zachte bezuinigingsmogelijkheden bij, zoals een efficiëntere organisatie van de zorg, maar de zorguitgaven in de hand krijgen zonder dat de burger er iets van merkt, is niet langer meer mogelijk.

De grote stelselwijzigingen vormen samen de radicalere voorstellen van de ambtenaren. Tegelijkertijd valt het vernieuwende in hun voorstellen ietwat tegen.

Het kabinet koos in september voor een in de Haagse verhoudingen vernieuwende opzet. Om te voorkomen dat de platgetreden paden opnieuw bewandeld zouden worden, werden de groepen zo samengesteld dat ambtenaren vooral niet met hun eigen expertise aan de gang gingen. Wat dat aangaat, valt de oogst behoorlijk tegen. Kennelijk liggen bezuinigingsmogelijkheden meer voor de hand dan altijd gedacht en komt het nu aan op knopen doorhakken.