Controversieel verklaren

weblog Toen het kabinet twee weken geleden viel, belde mijn moeder meteen op. "Nu zul je het wel minder druk krijgen met je Kamerwerk", dacht ze.

Ze volgt de politiek op de voet en begon er meteen over dat allerlei wetsvoorstellen nu wel op de plank zouden blijven liggen totdat een nieuwe Kamer en een nieuw kabinet zouden zijn geïnstalleerd. ‘Controversieel verklaren’ heet dat, en er is de afgelopen dagen veel over geschreven in de media. Toch krijg ik er een heleboel vragen over. Wat is controversieel verklaren nu eigenlijk en waarom doen we het? En ligt dan echt alles stil, of toch niet?

Als een kabinet is gevallen en de ministers demissionair zijn, is het een goede gewoonte om geen belangrijke of onomkeerbare beslissingen meer te nemen. Het zou bepaald niet getuigen van respect voor de kiezer als een wetsvoorstel of een omstreden plan er nog snel even door zou worden gedrukt, zeker als de verwachting is dat de politieke verhoudingen flink zullen verschuiven. Dus wordt er gewacht met de behandeling van een wetsvoorstel of een belangrijk beleidsplan totdat de Tweede Kamer in de nieuwe samenstelling bijeenkomt en er ook nieuwe bewindslieden zijn. Er zijn echter ook uitzonderingen. Als de partijen het grotendeels eens zijn over een wetsvoorstel of er zit flink wat tijdsdruk op, wordt het vaak wel gewoon behandeld. Initiatief-wetsvoorstellen van Kamerleden hebben een andere positie. De indiener van het wetsvoorstel bepaalt zelf of hij het laat liggen, of alsnog in behandeling of stemming brengt.

Als een wetsvoorstel controversieel is verklaard, wil dat niet zeggen dat op een ministerie of ‘in het veld’ nu meteen iedereen alles uit z’n handen moet laten vallen. Er kan nog best op ambtelijk niveau met organisaties worden overlegd, of onderzoek worden gedaan, of scenario’s worden ontwikkeld. Ook Kamerleden kunnen zelf gewoon doorgaan met het afleggen van werkbezoeken, het praten met burgers en belangengroepen en het bedenken van eigen plannen.

Je kunt als partij een onderwerp om verschillende redenen controversieel verklaren. Je doet het niet alleen als je het ergens mee oneens bent. Natuurlijk zul je een voorstel dat je verschrikkelijk slecht vindt, niet meer willen behandelen. Alles wat dan helpt om de boel te vertragen, grijp je aan. Je hoopt dan dat van uitstel afstel komt. Maar ook als je het juist wél met een voorstel eens bent, kun je met de behandeling willen wachten. Bijvoorbeeld omdat je weet dat het nu geen meerderheid zal halen, maar in een nieuwe Kamer misschien wel. Daarnaast is het wel zo netjes om als meerderheid rekening te houden met een ‘substantiële minderheid’. Als enkele partijen die samen geen meerderheid hebben iets controversieel willen verklaren, moet je als meerderheid niet altijd je zin door drukken, maar ga je erin mee omdat je de redelijkheid er wel van inziet. Maar, politiek blijft politiek en powerplay komt ook voor: uiteindelijk beslist gewoon de meerderheid. En zo hoort het ook.