Brabantse Odulfus missioneerde in Friesland

Odulfus, de ‘roem van Oirschot’, stak, net als vele Brabanders na hem, de rivieren over en verkondigde daar het geloof. Hij werd in de tweede helft van de achtste eeuw geboren in Best, dat indertijd deel uitmaakte van Oirschot.

Na zijn priesterwijding was hij enige jaren als zielzorger verbonden aan de plaatselijke parochie tot hij de wijk nam naar Utrecht om zich aan de zijde van bisschop Frederik te wijden aan de missionering der Friezen.

Mogelijk heeft Odulfus het gebracht tot hulpbisschop van het bisdom met speciale zorg voor de noordelijke gebieden, maar in ieder geval was hij kanunnik van de Sint Salvator in Utrecht, de kerk waar hij na zijn dood (ca. 865) werd begraven. In 1300 werd zijn graf geopend en zijn schedel in een zilveren reliekbuste bijgezet. Deze verheffing kan bijgedragen hebben aan de verspreiding van zijn cultus.

Doofheid genezen

Ten noorden van Amsterdam, in Assendelft werd hij bijzonder vereerd, vooral nadat een meisje in 1654 door aanraking van zijn reliek van haar doofheid genas. In Wormer riepen de schippers zijn bijstand in voor een veilige reis.

Zijn verering in de ‘katholieke as binnen de rode Zaan’ kan ook vanuit Stavoren zijn bevorderd. In deze plaats aan de Zuiderzee richtte hij een gemeenschap van kanunniken op, bevonden zich meerdere van zijn relieken en waren er aan zijn feestdag tussen 1000 en 1400 talrijke plechtigheden en festiviteiten verbonden.

Vingerkootje

In Noord-Brabant is zijn verering vooral een locale aangelegenheid gebleven. In de Sint-Jans kathedraal was er ooit een altaar aan hem gewijd en in Tilburg staat een lyceum dat naar hem is vernoemd. Rond 1300, en wellicht al eerder, werd er op de plaats waar hij geboren zou zijn, een houtenkapel opgericht.

Deze maakte in 1437 plaats voor een stenen heiligdom, een bijkerk van de parochie van Oirschot. In 1553 verwierf de bijkerk in Best parochiale rechten. De kerk ontving in 1620 een vingerkootje van Odulfus die gevat werd in een handvormige zilveren reliekhouder. In de Generaliteitsperiode leefde de Odulfusverering in Best op bescheiden schaal voort.

In de negentiende eeuw volgde een heropleving, maar de Odulfusprocessie in Best is met zekerheid pas in 1979 ingevoerd. Van het plaatselijke gilde, dat nog steeds zeer actief is, is bekend dat het al van voor 1531 dateert. ’s-Hertogenbosch is het enige bisdom dat de feestdag van de heilige nog gedenkt.

Wouter Prins is conservator van het Museum voor Religieuze Kunst in Uden.