Geloof als antwoord op de angst

Bijna gelijktijdig met de luxe heruitgave van het album October van U2 uit 1981, brengt Blüf een geheel nieuwe plaat uit met dezelfde titel, maar dan op z’n Nederlands gespeld. Beide cd’s maken duidelijk hoe (on)geloof en angst met elkaar verweven kunnen zijn.

“Wij geloven nergens in, daarom zijn we bang”, zingt Blüf-zanger Paskal Jakobsen de woorden van bassist en tekstschrijver Peter Slager. De tweede zinshelft laat het al zien: het niet geloven is geen voor- maar een nadeel. Daardoor gaan er dingen niet lukken, die bij wel geloven haalbaar waren geweest: “Omdat we alles zouden kunnen, maar we geloven niet dat alles ook echt kan”, zingt Jakobsen.

De maand oktober staat bij Blüf voor vallende bladeren, terugkijken op een zomer die te kort is geweest; het staat voor melancholie, spijt en niet goed in je vel zitten; “oktober is de wreedste maand”. Een cynische plaat is “Oktober” allerminst. Als ik mijn oor te luisteren leg naar de thema’s geloof, hoop en liefde, dan is alles aanwezig. Geen godsgeloof inderdaad, en daarom is het daarmee samenhangende basisvertrouwen er inderdaad niet. Hoewel, in “Adem in” heet het:

“Jij denkt dat we zinken,

maar ik zeg dat je bloed zal blijven stromen,

dat er schepen blijven komen

en dan klimmen we aan boord.

Jij wil soms verdrinken,

maar ik zeg dat er kansen blijven komen,

dat het goed is om te dromen”.

Het is, net als op hun eerdere cd “Boven”, het Luctor et emergo (ik worstel en kom boven) van de Zeeuwen, en daar zit zeker geloof aan. Hoop klinkt door in deze woorden: “De vlam blijft altijd branden, de olie raakt nooit op”. Liefde klinkt overal in door. Ook al is het dan met de smaak van herfst en gemiste kansen, zodat de titel van de bonustrack het eigenlijk prachtig samenvat: “Liefde & drank”.

“Oktober” is niet alleen een heel mooie, maar ook een eerlijke en volwassen plaat. En levert bevesti­ging van het wereldbeeld van degenen die menen dat wijsheid en droefheid (wisdom and sadness) bij elkaar horen.

Ik denk aan de gereformeerde theoloog Harry Kuitert, die van zichzelf zei ‘wiser and sadder’ te zijn geworden. Helaas verhief hij in werkelijkheid zijn sadness tot wisdom. Hij meent uit wijsheid te spreken (en is derhalve in werkelijkheid arrogant) als hij alle verder wijzende kracht van het christendom ongeldig verklaart. Dan is de boodschap van de jonge U2 heel anders. Bono roept: Geldig! Geldig! Het christelijk geloof is geldig!

“October” van U2 is eerlijk in zijn onvolwassenheid. Het is de tweede plaat van een band die op dat moment zijn sporen bepaald nog niet verdiend heeft. Een band die volstrekt onafhankelijk wil zijn en daarom alle goede raad van zijn platenmaatschappij in de wind slaat en een plaat uitbrengt, zo onbedekt en kwetsbaar anders, dat het een wonder is dat hun verhaal toen niet ter plekke is geëindigd.

Het is minstens de plaat van een band in crisis. Tijdens de opnames besloten twee van de leden de band te verlaten. Om te beginnen gitarist Edge, direct daarna gevolgd door zanger Bono, kwam tot de slotsom dat het niet mogelijk was God te dienen én lid te zijn van een succesvolle rockband. De wereld van de ziel is belangrijker, vonden beide, en maakten bekend te gaan stoppen met U2.

Edge en Bono waren beide lid van de evangelische groepering Shalom. Drummer Larry Mullen Jr was daar ook lid van. Dit jongste lid van de band vertoonde echter het meest volwassen gedrag: Larry vond de manier waarop er druk op hen werd uitgeoefend niet goed voelen, hij had het idee dat hier een verkeerd soort christendom werd verkondigd en hield op de samenkomsten van Shalom te bezoeken. Het was uiteindelijk manager Paul McGuinness, die de vraag stelde waarvan het antwoord hen de weg zou wijzen: hoe denk je dat je meer effect hebt op de mensen, als je terugkeert tot het normale leven, of als je de kansen pakt die een succesvolle rockband te deel vallen? De geestelijke strijd om op deze vraag een antwoord te vinden, was in volle gang toen de band in de studio was op een tweede album op te nemen.

Het is een hartstochtelijke en haast wanhopige zoektocht gevat in vurige en zeer authentieke klanken. Heet het bij Blüf “Wij geloven nergens in, daarom zijn we bang”, bij dit U2 uit de jaren van het doemdenken is het “ik ben bang, wat kan ik doen? Ik verheug mij!” ‘I rejoice’, en dat mag zelfs vertaald worden met “ik verheug mij in de Heer”. Dat is het soort taal dat Bono bezigt op “October”. Geloof als antwoord op de angst! Het eerste nummer, "Gloria”, kan gelden als een echt liturgisch gloria, compleet met Latijnse tekst. Maar wel in new wave-stijl. U2 had zich in die tijd qua muziekstijl nog niet losgemaakt van bands als The Cure, The Comsat Angels, en Siouxsie and the Banshees. Bono zingt erin hoe hij alleen ‘in de Heer’ een compleet mens is. “O Heer”, zingt hij, “als ik ook maar iets te bieden had, ik gaf het aan U”. In “With a shout” zingt hij “Ik wil gaan naar de voet van de berg Sion, naar de voet van Hem die mij deed zien, naar de kant van een heuvel waar bloed heeft gevloeid. We waren vervuld van een liefde en we zullen ernaar terug keren.”

Het album van U2 kreeg ‘October’ als titel om daarmee het gevoel van de tachtiger jaren te vertolken. De jaren zestig waren idealistisch van aard en brachten rijkdom in het westen. In de jaren tachtig was slechts het materialisme nog over. De kou deed zijn intrede. Kou is er ook bij Blüf:

“Nu de tijd langzaam stolt, zijn we ouder en wijs,

maar kouder dan ijs ooit wordt”.

Na de winter mag een nieuwe lente worden verwacht:

“Ooit ontdooit dit water weer.

Ooit smelten we verder weg.

Maar nu

Zijn we kouder dan ijs.”

Ondertussen is juist ook de plaat van Blüf er één om bij het haardvuur je hart door te laten verwarmen.

Ds. Jan Andries de Boer is predikant (PKN) in Broek op Langedijk.