Bisschop valt soms tegen

De functionarissen van de rk kerk excommuniceren de één en verwelkomen de ander, en weten dat je door condooms aids verergert. Een dominee en een bisschop uit Trouws theologisch elftal zoeken de oorzaken.

Bijna dagelijks haalt de rooms-katholieke kerk het nieuws. Eerst was er ene Williamson die de Holocaust ontkent maar werd opgenomen in de kerk, toen kwam de excommunicatie voor de moeder die abortus toestond bij haar verkrachte dochtertje van negen, zwanger van een tweeling, ten slotte was er de paus die het gebruik van condooms verbiedt tijdens een bezoek aan het continent waar 25 miljoen doden vielen door aids.

Dit nieuws haalt niet alleen het journaal, ook in de dagelijkse leven op straat zijn dit onderwerpen van gesprek. Katholieken worden erop aangesproken: wat erg voor je, dat jouw kerk dit doet. Waarom ga er er niet weg?

Abeltje Hoogenkamp, behalve geestelijk verzorger in een ziekenhuis ook predikant in dienst van de Protestantse Kerk van Amsterdam: „Het zijn geen incidenten. Het is het gevolg van een rk theologie die heel precies weet wat heilig is en wat bescherming verdient.

„Ik zie een verband tussen die berichten over de abortus bij dat negenjarige meisje, de ophef over de dood van een Italiaanse vrouw die jaren in coma lag en de uitspraken van de paus over condooms en aids in Afrika.

„Voor Rome is de loop van de natuur heilig. Het doet er niet toe wat er met mensen gebeurt, hoe ze zich voelen, of ze ziek of gezond zijn, zolang er maar een hart klopt en zolang er maar eicellen bevrucht worden.

„De bijbelse lijn is anders. Niets is van zichzelf heilig, ook het biologische leven niet. Alleen God is heilig. Wie zijn leven liefheeft kan Jezus niet volgen, staat geschreven. Vruchtbaarheid, potentie, paren, geboortes, de Bijbel noemt dat zelfs afgoden. Heidense volken buigen zich voor die goden en offeren er mensen aan op. Dat gebeurt nu dus weer.”

Bisschop Gerard de Korte van Groningen-Leeuwarden: „De kerk heeft altijd geleerd dat het leven moet worden beschermd, zeker het kwetsbare leven. Dat kun je een vorm van beschaving noemen. De vroege christenen stonden erom bekend voor de armen op te komen en niet aan kindermoord te doen. Geen abortus dus, terwijl abortus in de Romeinse tijd vaak voorkwam.”

Abeltje Hoogenkamp: „Dit negenjarige meisje uit Brazilië zou gestorven zijn als ze haar zwangerschap had voldragen. Wie of wat wordt er beschermd als je haar daartoe aanzet?

„Het is bijbels om op te komen voor wie geen helper heeft. Iemand beschutten, dat is letterlijk tussen de bedreiging en die ander in gaan staan, desnoods met gevaar voor eigen leven. Ik zie daar niks van terug in het geval van die bisschop uit Brazilië.

Hij heeft het over bescherming, maar het gaat over uitstoting. Iedereen die bij dit meisje betrokken was, is geëxcommuniceerd. Of zoals Rome het stelt: deze mensen verlaten zelf de kerk. Er was niet eens een besluit van de bisschop voor nodig, het gaat om een automatisme, dat staat in één of andere Canon.”

Bisschop de Korte merkt dat die kwestie van het negenjarige meisje dat van een tweeling zwanger raakte, en niet geaborteerd mag worden, tot veel reacties leidt. „Ik word er veel op aangesproken. Het is een stoorzender, mensen schamen zich om katholiek te zijn.

„Ik kan mij voorstellen dat religieuze zoekers op dit moment even niet hun heil bij de rk kerk zoeken.

Ik krijg wel te horen: hoe kan een bisschop zoiets doen? Ik kan dan alleen maar zeggen: God is goed, maar zijn grondpersoneel valt wel eens tegen. Was dat niet van Wim Kan? Er zijn een miljard katholieken en vijfduizend bisschoppen. Daar zitten ook merkwaardige mensen bij, dat kan niet anders. Gelukkig is er ruimte om in alle broederlijkheid kritiek te hebben op elkaar.

„We hoeven als bisschoppen niet met een stem te spreken, er is bij een aantal onderwerpen pluriformiteit mogelijk. Dat zag je bijvoorbeeld bij de affaire-Wagner, die hulpbisschop van Linz zou worden. Onder leiding van kardinaal Schönborn, toch niet bekend als progressief, hebben de Oostenrijkse bisschoppen zo fel geprotesteerd tegen deze voorgenomen benoeming dat deze uiteindelijk niet is doorgegaan. Wagner heeft zich teruggetrokken en de paus heeft dit aanvaard. Opmerkelijk.”

Wat heeft De Korte dan in alle broederlijkheid te zeggen over bisschop Cardoso van Recife, die de abortus van dit negenjarige meisje afkeurde? „Bisschop Cardoso is de opvolger van Dom Hélder Câmara, die juist bekend stond om zijn menselijke bewogenheid. Cardoso is een goede kerkjurist. Het is voor mij onbegrijpelijk dat bisschop Cardoso deze zaak zo in de publiciteit gebracht heeft.

„Onbegrijpelijk is ook zijn uitspraak dat hij de tweeling waarvan het meisje zwanger was, zo graag had willen dopen. Je zou verwachten dat een bisschop uit Recife de donkere, harde kant van het leven goed genoeg kent om het recht met barmhartigheid toe te passen. Het kerkrecht staat ten dienste van het welzijn van gelovigen.

„Een bisschop is naast leraar ook pastor. Bisschop Cardoso was geroepen tot barmhartigheid, juist nu de weerbarstigheid van het leven zich zo laat zien.”

Zouden mensen deze kerk moeten verlaten? Hoogenkamp: „Om Rome te parafraseren: ik vrees dat je moet vaststellen dat deze kerk de mensen allang verlaten heeft. In alle woede en verdriet klinkt dat ook duidelijk door: iedereen voelt heel goed aan dat dit nooit kan zijn wat Christus bedoeld heeft. Hij bleef bij zijn mensen, tot het einde. Dit is zo onbijbels allemaal. Maar God is groter dan kerk of theologie. Misschien laat hij zich door sommigen zelfs in deze rk kerk vinden.”

Bisschop de Korte: „Als je eraan denkt dat je dat zwangere meisje van negen bij je zou krijgen om raad, en haar moeder, dat is om slapeloze nachten van te krijgen. Twee kinderen die uit verkrachting verwekt zijn. Kunnen dergelijke kinderen liefdevol worden opgevoed? Voor de kerk is dat overigens geen criterium. Maar in zo’n situatie is wel grote mildheid nodig, en ook veel wijsheid.”