Spirituele praktijk geeft handelen een magische context

In nieuwe spiritualiteit is ’mijn betere ik’ – het thema van de Maand van de Spiritualiteit – volgens ’jonge denker’ Maarten Meester vooral een ’kleiner ik’. Een ’ik’ dat niet navelstaart, maar deel uitmaakt van een groter, samenhangend geheel.

’Dat alle aanhangers van nieuwe spirituele stromingen alleen maar naar hun navel staren, is een naïeve voorstelling van zaken. Ik heb mij verdiept in een aantal nieuwe stromingen en ben tot de conclusie gekomen dat veel neospirituelen niet enkel – naar binnen gericht – met hun ikje freewheelen, maar juist heel maatschappelijk betrokken zijn. Het WRR-onderzoek ’Geloven in het publieke domein’ bevestigt dat beeld.

Hun maatschappelijke betrokkenheid komt ook tot uiting in de manier waarop veel neospirituelen werken aan hun ’betere ik’. Zij zien zichzelf niet als maat van alle dingen, niet los van maatschappij, opvoeding en genen, maar als deel van een groter geheel. Zij willen daarom niet zozeer zichzelf verbeteren, maar juist dat grotere geheel waarvan hun ’ik’ deel uitmaakt. Een ’beter ik’ is in de nieuwe spiritualiteit in het beste geval een ’kleiner ik’.

Lang leefde de mens in een kosmos, een bezield geheel waarin alles met alles samenhangt. De wetenschappelijke revolutie heeft die kosmos ontzield en veranderd in een universum dat beheerst wordt door neutrale natuurwetten. De nieuwe spirituele stromingen brengen iets van die oude, bezielde kosmos terug.

Neospirituele teksten zijn soms weerzinwekkend, en hun boodschap – ’je kunt je leven veranderen’ – wordt er op soms wel vierhonderd manieren ingeramd, maar de praktijken die de nieuwe spirituele stromingen aanreiken om jezelf te verbeteren, wérken, heb ik ontdekt. Vooral de praktijken van de Vietnamese boeddhistische monnik Thich Nhat Hanh, van wicca, de druïden, en van de op filosofische leest geschoeide levenskunst, spreken mij aan.

Als je mijn boek leest, schrijft Thich Nhat Hanh in ’Iedere stap is vrede’, kun je ook een wolk zien drijven in dit papier. Want zonder wolken geen regen, zonder regen geen bomen, en zonder bomen geen papier. Maar hij stopt niet bij een schets van de onderlinge samenhang der dingen, hij zegt ook hoe je je daarvan bewust kunt worden en daarnaar kunt handelen. Vraag jezelf bijvoorbeeld elke keer voordat je in de auto stapt, af: ’waar gaan we heen?’ Moet het écht of kun je misschien beter de fiets of de trein nemen of gaan wandelen? ’Sluit je ramen’, zegt Thich Nhat Hanh verder: doe bijvoorbeeld de tv de deur uit, ga buiten de stad wonen als je merkt dat die je te vaak verkeerde prikkels geeft. Want, door je af te sluiten voor invloeden van buitenaf, kun je je meer openstellen voor iets wat groter is.

Ik ben zulke praktijken gaan invoeren in mijn eigen leven. Ik wandel veel, breng de kinderen met de fiets naar school, neem zo min mogelijk de auto. Het heeft effect, ik ben er bewuster door gaan leven, minder afgeleid door invloeden van buitenaf. Ik zie meer, ruik meer, neem bewuster mijn omgeving waar.

En het geeft ook een goed gevoel. Het maakt het verhaal van de gestegen benzineprijzen mooier. Je kunt vanwege de kosten de auto laten staan en met tegenzin door de polder trappen, maar ook vrolijk peddelend beseffen dat je bijdraagt aan een betere wereld. Dan sacraliseer je je handelingen, plaats je ze in een groter, magisch geheel.”

In de zesdelige Ten Have/Trouw-serie ’Jonge denkers over grote religies’ behandelt Maarten Meester de nieuwe spiritualiteit. Op de openingsdag van de Maand van de Spiritualiteit debatteert hij met de vijf andere filosofen over ’mijn betere ik’ in de grote godsdiensten. Café Meer!, Catharijneconvent Utrecht, 1/11, 12.15-13.15u.