Prettig onrustig. Dat is de Kwade Hoek op Goeree. De wind heeft er nog vrij spel, de zee maakt er duintjes en de vloed beneemt je soms de pas. Geen mooier plaats om het najaar te beleven dan hier tussen zee en zand.

Door: Monica Wesseling

Goeree voelt Zeeuws, maar hoort toch echt bij Zuid-Holland. Een eiland is het niet meer sinds de Haringvlietdam (1971) het met het vasteland verbond. De verbinding met Overflakkee dateerde al van 1766. Door op- en aanslibbing gevolgd door bedijking waren in de achttiende eeuw al twee forse eilanden ontstaan: Goeree en Overflakkee. De Staten van Holland verwachtten aanmerkelijke voordelen en nut van een verbinding en gelastten de aanleg van een dam. Dat gebeurde en Goeree-Overflakkee stootte op in de vaart der volkeren. De visserij floreerde en het toerisme ontwaakte stilaan. Ook nu nog is het 'eiland' 's zomers in trek bij badderende buitenlanders.

Maar in november ben je er plezant moederziel alleen. De bakker in Ouddorp bakt voor eigen volk en in de toeristische winkeltjes draaien de gekleurde molens nutteloos hun rondjes. Het strand is zo mogelijk nog verlatener. Kraaien paraderen als grootgrondbezitters langs de vloedlijn en wagen het zelfs een uitval te doen naar een meeuw die een klodder schelpdier uit zijn behuizing heeft weten te halen. Zwart-witte scholeksters kantelen oogverblindend in de strakblauwe lucht en in de verte luieren vette zeehonden. Het brede strand is één grote zandsculptuur met ribbels, golven, kartels en kreken en platen voor de kust. Zou de Maasvlakte en het huidige zandgespuit daaraan debet wezen?

Na een uurtje doorluchtend pierewaaien is er een gat in de stuifdijk waar de zee met een brede kreek het land binnenstormt en uitwaaiert in tentakels die zand tot zee verordonneren. De zilte spray verandert kapsels in stugge touwtjes en het gemoed stroomt vol turbulentie. Hier begint de Kwade Hoek haar aloude naam waar te maken. Hier wordt het oeroude spel van zee en land nog met verve gespeeld.

De Kwade Hoek zelf is relatief jong. Rond 1870 ontstond in het Haringvliet een zandplaat die de zeestroming veranderde. Op Goeree spoelde daardoor steeds meer zand aan waardoor de Kwade Hoek ontstond. Hij was berucht bij zeelieden; het water was er grillig en onberekenbaar en menig schip verging. Ongenaakbaar is hij nog steeds want de Kwade Hoek bleef bij de Deltawerken buitendijks. En dus speelt de zee haar eigenzinnig spel van land nemen en land geven. Hier ontstaan op de oostelijke punt nog steeds nieuwe duinen en is het proces van kaal zand naar begroeide kwelder te zien.

Langs de brede kreek wapperen verdorde bloempluizen van zeeaster in de wind. Roodbruine zeekraal en een blaadje lamsoor veraangenamen de boterham. We buigen landinwaarts voor een stukje polder vol kol- en brandganzen en grauwe ganzen. De dieren eten letterlijk van twee walletjes. Overdag gras bij boeren en andere buitenlui, 's nachts - als welkom intermezzo tijdens het slapen op de veilige kwelder - de eiwitrijke ondergrondse knolletjes van de zeebies. In de verre verte piekt de robuuste toren van Goedereede, waarop in vroeger tijden vuren brandden om de schepen de goede reede, de veilige haven, binnen te loodsen.

Vleugjes bosherfstlucht strelen de neus als we over een smal paadje omhoog klimmen richting vogelkijkhut. De zand- en kweldervlakte voor de hut is met drie brandganzen en een groepje zilverplevieren bijna vogelloos en nodigt uit tot terugkomen in de lente, als weidevogels en strand- en bontbekpleviertjes hier broeden. De vlakte oogt bruin maar wél bruin in al haar gedaanten; samen een schilderij met grootste allure. Wel verwarrend dat aan de rand helderwitte windmolens energiek hun rondjes draaien. Schone energie, goed voor het milieu, maar zo volstrekt detonerend.

Dan is het tijd voor een heerlijk hoog duinpad langs meidoorn, duindoorn en gemummificeerde bramen. De duindoorns hebben nog vruchten. Ook bloeit er zowaar nog kruiskruid en roze honingklaver. Kramsvogels en koperwieken zijn als altijd op hun qui-vive.

Links voltrekt het proces van landvorming zich in al haar eenvoud en kracht. Slik spoelt aan, wordt hoger en droger, stuift wat tot biestarwegras verschijnt en vastlegt. De zon blikkert in het water, door de wind tot streepjescodes vervormd. En dan opnieuw die verwarrende tegenstelling: tegen de achtergrond doemt de asfaltdijk op van de Haringvlietdam. Op de visafslag van Stellendam worden vermoedelijk kisten vol vis klaargemaakt voor verzending en wij keren, zoals de route ons 'gebiedt'. We lopen Havenhoofd binnen: een gehuchtje met 114 huizen en een christelijke basisschool. De negorij dateert van de negentiende eeuw, toen door dichtslibben van de haven van Goedereede, het dorp Goedereede steeds verder van zee kwam te liggen en men besloot langs het havenkanaal wat woningen te bouwen. 'Wat woningen' werd een gehucht tot de Tweede Wereldoorlog aanbrak en de Duitsers de huizen rücksichtslos platgooiden om er de Atlantikwall bovenop te bouwen. Het dorpje werd herbouwd en is opnieuw een toonbeeld van rust. In de voortuinen prijken struiken boerenkool.

Na onder meer een bloemendijk lopen we het duin in. En wat voor duin! De Oostduinen - ontstaan vanaf 800 - zijn eeuwenlang gebruikt als weide- en bouwgronden. Er graasden koeien, schapen, geiten en wie weet wat meer en de duinen bleven mooi schraal en open. Nuttig en open zijn ze nog steeds. Waterwinbedrijf Evides wint hier jaarlijks 2,5 miljoen liter water.

Natuurmonumenten laat de duinen nog begrazen en maait pleksgewijs en gefaseerd zodat er voor kwetsbare planten en dieren altijd een schuilplaats blijft bestaan. In het hobbelig land vormen buntgras en elandgeweimos wonderschone knisperende mozaïeklandschapjes. Twee wulpen roepen, schijnbaar vol melancholiek, kjuu-kjuu-kjuu. Het genot is groot, het hart bloeit op.

Waarom?
Goeree is in de late herfst prettig verlaten. De zee boetseert en de winterkou is nog eventjes weg. We volgen de Koploperroute van Natuurmonumenten (blauwe paaltjes). Lengte 20 km. De route bestaat uit twee even lange lussen (www.natuurmonumenten.nl)

Route
Begin bij de uitkijktoren bij Ouddorp of het Natuurmonumenten-parkeerterrein Kwade Hoek aan de Oostdijkseweg in Ouddorp.

Openbaar vervoer
Het startpunt bij de toren is het best bereikbaar met het openbaar vervoer. Vanaf metro Spijkernisse (lijn C vanaf Rotterdam CS) met bus 101 en 104 naar halte Groene Weide. Daar het duin in. Vanaf Goedereede (Vissersweg) is het een half uur lopen naar het parkeerterrein Kwade Hoek. Auto: ook bij de toren is parkeergelegenheid.

Horeca
Onderweg alleen strandcafé De Zeester, geopend in het weekeinde, www.strandcafedezeester.nl

Met de boswachter door de Kwade Hoek

Speciaal voor de lezers van Trouw houdt Natuurmonumenten op zondag 20 november een excursie op de Kwade Hoek. Boswachter Jan de Roon neemt u mee voor een twee uur durende wandeling. Start 10.00 uur bij beheerkantoor Natuurmonumenten Deltakust, Oostdijkseweg 81A, 3252 LM Goedereede. Maximaal 25 deelnemers.

Kosten €15 pp. Koffie of thee met koek inbegrepen. Opgave: deltakust@natuurmonumenten.nl

Adres: Oostdijkseweg, Ouddorp

Categorie: Natuurwandeling