Blogs

bekijk mijn berichten

Alle berichten

vorige
bericht 72 van 404
volgende

Duurzaam kapitalisme

In augustus 2008 publiceerde de progressieve Amerikaanse politieke econoom Robert Reich zijn spraakmakende boek getiteld Supercapitalism: The Transformation of Business, Democracy, and Everyday Life. In dit boek introduceerde Reich het onderscheid tussen twee soorten kapitalisme: "superkapitalisme" en "democratisch kapitalisme". Na de Tweede Wereldoorlog, aldus Reich, ontwikkelde het kapitalisme zich tot een systeem met ingebouwde tegenkrachten en evenwichten. Dit systeem werd gekenmerkt door de aanwezigheid van verlichte ondernemers, nationale vakbonden, lokale burgerorganisaties en "regulatory agencies".

Einde van democratisch kapitalisme
Onder deze omstandigheden had het kapitalisme ook aandacht voor de behartiging van algemene belangen, zoals onderwijs, cultuur en milieu. Vandaar dat Reich dit systeem omschreef als democratisch kapitalisme. Vanaf de jaren zeventig werd dit systeem volgens Reich echter ondermijnd door de opkomst van globalisering, technologische vernieuwing en deregulering. Dat zorgde voor steeds scherpere financieel-economische concurrentie tussen ondernemingen, waar enkel nog aandacht bestond voor het eigen kortetermijnbelang. Het algemene belang delfde het onderspit; democratisch kapitalisme maakte plaats voor superkapitalisme.

MVO een illusie?
In 2009 verscheen er een Nederlandse editie van het boek van Reich. Bij die gelegenheid gaf Reich een aantal lezingen in ons land en kwam hij in diverse media uitgebreid aan het woord. Daarbij kreeg hij steevast de vraag voorgelegd of er niet een belangrijk verschil bestond tussen het rauwe Amerikaanse cowboykapitalisme en het veel beschaafdere kapitalisme dat wij hier hadden. In Nederland waren wij immers niet alleen aanhangers van het Rijnlandse model, maar wij hadden toch ook maatschappelijk verantwoord ondernemen of MVO!
Met MVO had Reich echter al cynisch afgerekend in zijn boek. Hij beschouwde MVO als pure volksverlakkerij: het oogde sympathiek maar was totaal niet opgewassen tegen de destructieve krachten van het superkapitalisme. Als wij in Nederland dachten dat MVO ons ging redden, dan moest hij er toch op wijzen dat wij ons schuldig maakten aan het koesteren van een gevaarlijke illusie.

Nederlandse MVO-goeroe
Paul Polman, sinds eind 2008 bestuursvoorzitter van Unilever, is duidelijk geen fan van Reich. Integendeel, Polman werd een paar maanden geleden in een uitgebreid interview in Trouw omschreven als een aanhanger van het idee van "duurzaam kapitalisme". In het jongste nummer van het duurzaamheidstijdschrift P+ wordt Polman geportretteerd als de visionair van het duurzame ondernemen: "Paul Polman is de grote nieuwe goeroe van het Nederlandse bedrijfsleven. Als CEO van Unilever preekt hij een nieuwe revolutie."
Het portret in P+ begint als volgt: "Het kan niet zo zijn, betoogt Paul Polman, dat een kwart van de wereldbevolking niets heeft om van te leven, dat een op de vijf mensen extreme armoede lijdt, dat 965 miljoen mensen met honger naar bed gaan en dat elke zes seconden een kind sterft van ondervoeding... Zijn gehoor van jonge, aankomende ondernemers is muisstil. Polman spreekt met passie. Met een aandoenlijk Engels-met-Twents-knauwtje maakt hij de jonge mensen getuige van zijn levensmissie."

MVO in concrete doelstellingen
Polman heeft zijn visie neergelegd in, en zijn reputatie verbonden aan het eind 2010 door Unilever uitgebrachte "Sustainable Living Plan". Cynici als Reich zouden natuurlijk nog steeds kunnen beweren dat dit louter mooie woorden zijn, een soort van window dressing of greenwashing. Maar Unilever heeft MVO met dit document gekoppeld aan concrete doelstellingen: in 2020 moeten de uitstoot van broeikasgas, het gebruik van water, de hoeveelheid afval en de ecologische voetafdruk met de helft dalen en moeten alle ingrediënten uit duurzame landbouw worden gehaald. MVO kan zo toch echt niet langer als vrijblijvend worden afgedaan.

Afgelopen maand publiceerde Trouw voor het derde jaar op rij "De Duurzame 100". Vorig jaar stond Polman in die lijst op plaats 70, nu is hij opgeklommen naar plaats 2. Ook dat is een signaal dat we het idee van duurzaam kapitalisme serieus moeten nemen. In ieder geval wordt er op sommige plaatsen in het bedrijfsleven serieus aan gewerkt. Of heeft Reich toch meer gelijk, is het onmogelijk het kapitalisme van binnenuit te hervormen, en zal de anarchie van het superkapitalisme de wereld om zeep helpen?

Paul van Seters, hoogleraar globalisering en duurzame ontwikkeling Universiteit van Tilburg en TiasNimbas Business School

Trefwoorden: Paul van Seters, duurzaam, kapitalisme, Tias Nimbas Business School, Robert Reich, Paul Polman

Geplaatst door VanSeters op 14/12/2011
Vindt u bovenstaand bericht beledigend of ongepast? Meld het ons.