Ze kwamen wat beduusd binnen, maar dat was ook niet vreemd. Onder een enorme belangstelling vond gisteren voor de rechtbank in Den Haag de hoofdzitting plaats van het proces dat vier boeren uit de Nigerdelta voeren tegen oliegigant Shell. En bij die zitting zaten ze zelf op de eerste rij.

Chief Fidelis A. Oguru was er, en Alali Efanga. Friday Akpan, en zoon Eric van de inmiddels overleden Chief Barezaa Dooh. Sommigen van hen waren in traditionele kledij.

De vier eisers komen uit drie gebieden: de dorpen Goi, Oruma en Ikot Ada Udo. De olieverontreinigingen op deze locaties zijn al van enkele jaren geleden, maar staan symbool voor de duizenden lekkages in de Nigerdelta. Het Nederlandse Milieudefensie wil met de vier bij de Nederlandse rechter duidelijkheid krijgen over het eventuele onrechtmatig handelen van Shell in dit gebied. Mocht de multinational veroordeeld worden tot een opruimactie en een schadevergoeding, dan kunnen andere slachtoffers dezelfde weg volgen.

Moedermaatschappij Shell heeft tot nu toe betoogd dat zij op afstand geen verantwoordelijkheid kan dragen voor de activiteiten door haar Nigeriaanse dochter. De vervuilende lekkages in de dorpen van de vier klagers zouden allemaal door sabotage zijn veroorzaakt. Eerder al had de rechtbank laten weten dat Milieudefensie niet hardmaakt dat de lekkages andere oorzaken kennen.

Advocaat C. Samkalden van Milieudefensie besteedde gisteren daarom een groot deel van haar pleidooi aan die oorzaken. "In de reacties van Shell op verontreinigingen (zo'n vier per week) zit een patroon", stelde Samkalden. "Eerst worden die afgedaan als sabotage, en vervolgens wordt het excuus gebruikt dat een melding van een lek moet worden gecontroleerd voordat er kan worden opgetreden. Dan wordt nog eens gesteld dat de lokale bevolking niet meewerkt aan het dichten van het lek. De realiteit is heel anders", aldus de advocaat.

De werkelijkheid is volgens haar dat het leidingennet van Shell compleet verouderd is, en dat de moedermaatschappij daar sinds de jaren negentig van op de hoogte is. Met een aantal beeldfragmenten probeerde zij aan te tonen dat er niet in de leidingen geboord was ten behoeve van oliediefstal, maar dat er scheuren en beschadigingen zichtbaar waren. "Er is sprake van ernstige corrosie, waardoor de leidingen zeer kwetsbaar zijn. Putten die al tientallen jaren niet meer worden gebruikt, worden niet afgesloten en beveiligd, waardoor ze een makkelijke prooi zijn voor oliedieven. Ongeacht de reden van de vervuilingen, heeft Shell wel degelijk een zorgplicht."

Het is die nalatigheid van Shell die Milieudefensie aan de kaak wil stellen, zei Samkalden. Het 'nietsdoen' in Nederland of Engeland, de thuisbasis van Shell, leidt tot enorme vervuilingen in de Nigerdelta. Volgens haar is er wat betreft het juridische 'onrechtmatig handelen' daarom een directe link tussen de schade en het moederbedrijf Shell.

De advocaten van Shell bleven er gisteren bij dat de lekkages in de zaak van de eisers stuk voor stuk door sabotage zijn veroorzaakt, en dat de maatschappij daarvoor niet aansprakelijk kan zijn. Toch heeft Shell de schade hersteld en het verontreinigde terrein gesaneerd. Dat is volgens het bedrijf gebeurd uit oogpunt van maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Filmopnames uit de regio toonden een andere werkelijkheid, met commentaar van de eisers ter plekke. Shell graaft maar 30 tot 50 centimeter vervuiling weg, terwijl de olie vijf meter diep zit. En de gewassen zaten nog onder de olie.

Naar verwachting doet de rechtbank eind dit jaar of begin volgend jaar uitspraak. Dat hoeft nog geen einduitspraak te zijn.