Nederlandse bedrijven moeten wettelijk verplicht worden in het buitenland dezelfde milieuregels te volgen als in eigen land. Overtreden ze die, dan kan de Nederlandse justitie hen voor de strafrechter brengen.

Dit stelt hoogleraar Internationaal Milieurecht Jonathan Verschuuren van de Universiteit van Tilburg aan de vooravond van het proces tegen Shell. Vier boeren en vissers uit Nigeria eisen morgen in een civiele zaak voor de Haagse rechtbank dat de oliemultinational de verontreiniging in hun dorpen opruimt. Ook willen zij een schadevergoeding.

Vrijuit
Verschuuren vindt dat de Tweede Kamer er als wetgever voor moet zorgen dat Nederlandse bedrijven zich in het buitenland net zo gedragen als in eigen land. "Op dit moment kan een Nederlander die in het buitenland een kind misbruikt, hier vervolgd worden. Maar dat is een uitzondering", zegt Verschuuren vandaag in deze krant. Een Nederlands bedrijf dat in een Afrikaans land gif dumpt of mensen uitbuit, gaat hier vrijuit. Alleen een wetswijziging kan daaraan een einde maken.

Landen als Australië, Canada en Groot-Brittannië hebben geprobeerd de wetgeving aan te passen. De zware milieuregels uit eigen land zouden ook moeten gelden voor de activiteiten in ontwikkelingslanden. Maar in alle drie de landen is de aanpassing in het parlement gesneuveld omdat de druk uit het bedrijfsleven te groot was.

Shell in Nigeria
Dat Shell door Nigeriaanse boeren voor een Nederlandse rechter is gedaagd, noemt Verschuuren uniek. Shell heeft lange tijd betoogd dat niet zij, maar Shell Nigeria verantwoordelijk is voor het olietransport in dit land. "Maar de Haagse rechtbank heeft vastgesteld dat er sprake is van zo'n verwevenheid, dat Shell als moederbedrijf in Nederland kan worden aangesproken. Dat is een belangrijke stap in het recht, die inspeelt op de globalisering."

In Nederland leggen bedrijven wel zelf vast dat ze maatschappelijk verantwoord willen ondernemen, of duurzaam, zegt Verschuuren. Dat lijken vrijblijvende noties maar zijn dat volgens hem niet. "In de beoordeling van de civiele zaak tegen Shell zal de rechter op basis van die jaarverslagen beoordelen of er onrechtmatig is gehandeld."

Lees meer vandaag in Trouw.