Zwaarbewapende drones maken het leven zuur van de taliban in Afghanistan, maar je kunt er ook iets anders mee. Natuurorganisaties zetten de vliegtuigjes in om moeilijk doordringbaar gebied in kaart te brengen.

In het introductiefilmpje maakt hij het scherpe geluid van een snel naderende kettingzaag, maar dat komt omdat de microfoon dicht bij de motor is gemonteerd. De orang oetans in het regenwoud van Nepal schrikken in ieder geval niet van de eco-drones die tweehonderd meter boven hen rondjes draaien. Ze bouwen gestaag verder aan hun nesten in de boomtoppen. En via de camera in het onbemande vliegtuig kijken natuurbeschermers mee.

Vorig jaar nog moest de Nederlandse apendeskundige Serge Wich een pad door het oerwoud kappen om de verblijfplaatsen van zijn orang oetans in kaart te brengen. "Het is tijdrovend om alle zware apparatuur op de goede plek te krijgen", zegt Wich. "En daardoor zijn de expedities ook kostbaar. Dat gesjouw door de jungle is ook niet effectief. Het was ondoenlijk om met enige regelmaat zulke tochten te maken, en daarbij waren de gegevens onvolledig. Vanaf de grond kun je eenvoudigweg niet alle nesten signaleren."

Een enkele keer maakte Wich met zijn mede-onderzoekers van het Wereld Natuur Fonds gebruik van satellietbeelden. Maar die hebben ook hun gebreken. "Als je kosten wil drukken, moet je meeliften met andere opdrachtgevers. Daarom kun je niet zelf bepalen wanneer precies een locatie moet worden gefotografeerd. Soms is er sprake van een speling van drie maanden.

"De kwaliteit van satellietfoto's is ook minder, laat ik zeggen 50 centimeter per pixel. Een foto uit een vliegtuigje heeft een kwaliteit van twee centimeter per pixel. Dat scheelt nogal wat." En dan is er nog een derde voordeel. Bij satellietopnames kunnen de wolken het object op de grond als een gordijn bedekken. De vliegtuigjes vliegen ónder de wolken: probleem opgelost.

Wich kwam vorig jaar op het idee te gaan experimenteren met een modelvliegtuigje dat ze in China voor nog geen honderd euro op de kop wisten te tikken. Ze voorzagen het apparaat van software, een zelfbesturingssysteem en een foto- en videocamera, en de ecodrone was klaar voor gebruik. Inmiddels krijgen twee natuurparken van het Wereld Natuur Fonds in Nepal training om met zulke vliegtuigjes om te gaan.

Een jaar lang oefenen heeft laten zien dat de drones ook een belangrijke taak kunnen hebben bij het opsporen van illegale activiteiten in de uitgestrekte natuurgebieden. "In grote onherbergzame streken is het heel lastig om stropers op heterdaad te betrappen", zegt Wich. "Vaak kom je op de grond sporen tegen van stroperij die weken of maanden eerder heeft plaatsgehad. Dan zijn de daders al gevlogen. Met de komst van onbemande vliegtuigjes kunnen de criminelen op film en foto worden vastgelegd. Maar ook illegale houtkap is veel beter zichtbaar. Met de vliegtuigen kun je als het ware de grenzen van de natuurparken bewaken, en alle ongerechtigheden aan de autoriteiten doorgeven. De rangers op de grond kunnen dan snel reageren."

Tegelijkertijd met het Wereld Natuur Fonds heeft ook Sea Shepherd voor het eerst een drone ingezet. De organisatie filmde zeehondenjagers op Cape Cross in het Afrikaanse Namibië. De nog wat schokkerige beelden van de zogeheten 'O.R.C.A. Force Stealth Mission' tonen het zeehondenreservaat, de zeehondenjagers die uit hun voertuigen stappen, en een volgeladen vrachtwagen die het Cape Cross-gebied verlaat om naar de zeehondenverwerkingsfabriek te rijden. Als er straks kwalitatief betere beelden gemaakt kunnen worden, gebruikt Sea Shepherd die om de Namibische overheid onder te druk zetten de jacht op zeehonden te verbieden.

De Nederlandse WNF-directeur Johan van de Gronden is enthousiast over de resultaten van de proeven. "We zijn continu op zoek naar innovatieve manieren om de illegale handel in bedreigde dieren te stoppen. Een eco-drone biedt enorme perspectieven, voor relatief weinig geld." Behalve het beschermen van bedreigde diersoorten of het opsporen van stropers kan de eco-drone ingezet worden om bosbranden te ontdekken. WNF wil ook de legstranden van bedreigde zeeschildpadden er mee in kaart brengen.

Films en foto's gemaakt door eco-drones zijn te bekijken op http://conservationdrones.org (oa boomnesten van orang oetans) en www.seashepherd.nl (actie tegen zeehondenjagers).