opinie De maatschappij ziet zich geconfronteerd met enorme uitdagingen. De afname van biodiversiteit, de uitputting van grondstoffen en klimaatverandering zijn reële bedreigingen voor alle mensen op deze wereld, ook voor Nederlanders. Een duurzame en eerlijke wereld lijkt ver weg. Maar er is wel degelijk beweging en er ontstaan op veel plekken hoopgevende initiatieven. Van mensen die niet langer afhankelijk willen zijn van de grote energiereuzen en zelf een duurzaam energiebedrijf beginnen. Van wetenschappers die met alternatieve oplossingen komen en ondernemers die inzien dat alleen echt duurzaam ondernemen de toekomst heeft. Van milieuorganisaties, die veranderingen stimuleren en achterblijvers prikkelen tot actie.

Tijdens de verkiezingen gaat het helaas niet over de initiatieven van deze pioniers. Integendeel, de meeste partijen streven naar een herstel van de oude economie door vergroting van productie en consumptie, meer infrastructuur en bezuinigen. Politici gaan voorbij aan de écht belangrijke mondiale vraagstukken.

Op 22 augustus was het 'Earth Overshoot Day', de dag dat we ons 'ecologisch budget' voor dit jaar hadden opgebruikt. De rest van het jaar leven we op de pof, ten koste van onze kinderen. Die dag valt elk jaar een beetje eerder, dus de rekening loopt op. Vooral die van de rijke westerse landen, die ver boven hun stand leven. Toch is de dag in stilte voorbij gegaan.

Zwijgt
De premier zwijgt in alle talen over potverteren en rekeningen die we naar de toekomst doorschuiven, terwijl hij dit luidkeels roept als het over het begrotingstekort gaat. Maar de werkelijke en onbeheersbaar grote rekening zien de meeste politici in hun campagnes volledig over het hoofd. Of, erger nog, ze zien deze wel, maar willen burgers er vooral niet mee lastigvallen, bang als men is voor electorale gevolgen. Onbegrijpelijk, want deze grote thema's roepen om leiderschap.

Natuurlijk zijn thema's als Europa en de economische crisis prominent aanwezig in de verkiezingen. Maar het feit dat we een doodlopende weg ingeslagen zijn en we onze economie zo hebben ingericht dat de allerarmsten in de wereld de klappen opvangen, blijft onbesproken tijdens de vele lijsttrekkersdebatten. Dat de rekening uiteindelijk door onze kinderen zal moeten worden betaald, wordt verzwegen. Klimaatproblemen en armoede gaan hierbij hand in hand. Denk bijvoorbeeld aan de voedselcrisis vanwege de door droogte tegenvallende oogsten. De stijgende voedselprijzen zijn desastreus voor een miljard mensen in de wereld, terwijl het Westen gewassen als mais en soja blijft inkopen voor veevoer en biobrandstoffen.

Ongemakkelijke vragen
Politici mogen de grote vragen niet langer uit de weg gaan. Het zijn ongemakkelijke vragen, omdat de antwoorden moeilijk en veeleisend zijn. Maar dat is wel de verantwoordelijkheid van de politiek. Burgers en ook steeds meer bedrijven zien in dat we op veel manieren tegen de grenzen van ons systeem aanlopen.

Ondergetekenden vertegenwoordigen bij elkaar 1,3 miljoen leden en donateurs. Mensen die zich zorgen maken om een eerlijker en rechtvaardiger wereld. Die er iets aan willen doen, maar het niet alleen kunnen. We roepen politici op om verder te gaan dan obligate opmerkingen in verkiezingsprogramma's over duurzaamheid en rechtvaardigheid.

Beperking van de energievraag
Toon nu leiderschap en zet concrete stappen vooruit. Door het stopzetten van subsidies op fossiele brandstoffen, zodat de overheid niet langer klimaatverandering sponsort. Door het opzetten van een langjarig wettelijk systeem dat marktspelers het vertrouwen geeft dat investeren in duurzame energie loont. Daarnaast moet er veel meer worden gedaan aan de beperking van de energievraag, onder meer door woningen beter te isoleren.

Terugwinnen en hergebruik van grondstoffen moet de norm woren, gestimuleerd door fiscale maatregelen. Dat schept nieuwe werkgelegenheid en dringt de verspilling terug. Verder is er een herziening nodig van het biobrandstoffenbeleid, om te voorkomen dat te veel voedsel door marktverstorende subsidies of wettelijke 'bijmengverplichtingen' in de benzinetank verdwijnt.

De politiek kan zorgen voor deze veranderingen. Door durf te tonen en concrete stappen te zetten. Door de mondiale problemen niet te negeren, maar juist aan te pakken. Door koplopers te steunen en te inspireren. Het door- en afschuiven van de rekening moet stoppen. De tijd is er rijp voor.

Hans Berkhuizen (directeur Milieudefensie), Sylvia Borren (directeur Greenpeace Nederland), René Grotenhuis (directeur Cordaid) en Farah Karimi (directeur Oxfam Novib).