NATUURTOCHT - Wandelaars vinden in en om Amerongen alles wat ze willen: bos, polders en een schitterend rivierenlandschap op de grens van Utrecht en Gelderland.

Waar lopen ze toch allemaal naar toe, die schaatsers in Amerongen? Een gestage stroom ijsliefhebbers slentert het dorp uit. Gaan ze richting kasteel om op de slotgracht te rijden?

Het ijs ligt er daar pront bij, maar geen schaatser te bekennen. Zij laten het kasteel achter zich en lopen door een laantje naar de uiterwaarden van de Nederrijn.

Amerongse Bovenpolder
Daar ligt in de Amerongse Bovenpolder (5) een pracht van een ijsvloer, temidden van rietkragen en houtwallen, waarop dorpsbewoners hun rondjes draaien tegen een achtergrond van een eeuwenoud dorpsgezicht.

Goed bewaard geheim: Amerongen is zonder twijfel een van de mooiste dorpen van de Utrechtse Heuvelrug. In de krakende vrieskou wandelen we door het dorp aan de voet van de Amerongsche berg, de in de ijstijd door gletsjers gevormde stuwwal die bijna 70 meter boven het landschap uitstijgt.

Wandelaars vinden in en om Amerongen alles wat ze willen - bos, polders en een schitterend rivierenlandschap - op de grens van Utrecht en Gelderland.

Tabaksbladroute
Vandaag combineren we twee VVV-wandelingen: 'Historisch Amerongen' en de 'Tabaksbladroute'. Amerongen heeft iets met tabak. Sinds 2009 is er een tabaksteeltmuseum (1), maar dat zit potdicht: winterstop. Er staat ook niemand aan de poort te rammelen, vandaag - 6 februari - schaatsen de Amerongers.

Drie eeuwen lang is er ten noorden van het oude dorp op grote schaal tabak geteeld. Nu nog zijn de oude tabaksschuren te zien, waar vroeger de tabak te drogen hing, maar waar nu overwegend wordt gewoond.

De Tabaksbladroute (rood op het kaartje) is heel kort: 2 kilometer en gemarkeerd met miniatuurtabaksbladeren, gemetseld in wegdek of stoep.

De route brengt de wandelaar langs oude tabaksschuren, die soms nog nauwelijks als zodanig zijn te herkennen. Maar verder doet de naam de route weinig eer aan, want buiten de schuren is er niet veel meer dat in Amerongen aan de tabaksteelt herinnert. Het traject voert wel langs prachtige oude panden en dorpsgezichten.

Historische route
Om een beter beeld te krijgen van het oude Amerongen, biedt de paarse, historische route (4,5 kilometer) meer dan voldoende. Het oude dorp heeft de status van beschermd dorpsgezicht en niet voor niets. In Amerongen staan 144 rijksmonumenten.

Natuurlijk, het kasteel is het meest in het oog springende monument (4). Een dijk rondom het complex maakt het mogelijk er rondom te lopen.

De paarse route laat het kasteel rechts liggen. Wij lopen via het wandelpad Lievendaaltje door de uiterwaarden van de Nederrijn. Ooit stond hier, halverwege het pad, het kasteeltje Lievendaal. Een deel van de slotgracht is er nog, evenals de terp waarop het stond. De bewoners van Lievendaal hadden een prachtig uitzicht op het hoger gelegen oude dorp, met als markant middelpunt de dertiende-eeuwse Andrieskerk (8).

Graaf Godard
Kasteel Amerongen is net gerenoveerd, sinds 2002 is er aan het gebouw gewerkt. Het eerste Kasteel Amerongen is in 1286 gebouwd, maar geregeld viel het gebouw ten prooi aan rampspoed. In 1673 nog werd het kasteel door Franse troepen tot de grond toe afgebrand. De laatste bewoner was Godard Graaf van Aldenburg Bentinck. Deze graaf Godard liet de beroemde architect P. J. H. Cuypers veranderingen aanbrengen.

De graaf overleed in 1940 en liet het kasteel na aan zijn vijf kinderen, die de gebouwen, het interieur en de negentiende-eeuwse kasteeltuin in 1977 verkochten aan de Stichting Utrechtse Kastelen. Sinds 1982 is het monument eigendom van de Stichting Kasteel Amerongen.

De Amerongse Bovenpolder waar in de afgelopen winterse periode volop werd geschaatst, is overigens officieel afgesloten voor publiek gedurende de wintermaanden.

De uiterwaard verandert geleidelijk in een rivieroeverreservaat, waarin halfwilde paarden en runderen grazen. Het water van de Nederrijn stroomt er vrij in en uit. Langzaamaan ontwikkelt zich in het gebied een kwelmoeras, gevoed door grondwater uit de Utrechtse Heuvelrug.

IJskelder
Na het Lievendaaltje en de Zandvoort beklimmen we de uitloper van de Amerongsche Berg en komen via een trap bij de restanten van een ijskelder (6). Diep in de grond werden ooit ijsblokken uit de uiterwaarden maandenlang in stro bewaard. Op die plek, niet ver van het kerkhof, zijn enkele jaren geleden de restanten van een galg gevonden (7).

Terechtstellingen zijn er waarschijnlijk amper geweest op deze plaats. Volgens overleveringen is er alleen in 1687 in Amerongen een doodstraf voltrokken, maar bij die gelegenheid bleek de galg ongeschikt. Een timmerman moest een schavot timmeren om voltrekking van de straf mogelijk te maken, zo wil het verhaal.

Routes

De routebeschrijvingen van de 'Tabaksbladroute' en 'Historisch Amerongen' zijn te downloaden op de website van de VVV: vvvheuvelrug.nl. Zoek onder: Er op uit/wandelroutes.

Openbaar vervoer

Vanuit NS-stations Veenendaal-De Klomp of Driebergen-Zeist bus 81 of 50, halte 'Dorp'.

Bijzonderheden

Kasteel Amerongen en de tuinen zijn tot 31 maart op donderdag tot en met zondag tegen betaling toegankelijk van 11 tot 17 uur. Van 1 april tot en met 31 oktober van dinsdag tot en met zondag, zelfde tijden.

•