ANALYSE - Het is een onverwacht geluid. Nog geen week nadat de Nationale Postcode Loterij maar liefst 284 miljoen euro had uitgedeeld aan goede en groene doelen, komen twee milieu-economen met de visie dat de natuur prima zonder subsidie kan.

Gerben Smid en Tom Bade van kennisinstituut Triple E kwamen gisteren in Trouw met een plan voor de introductie van 'moderne heerlijkheden', waarmee zij verwijzen naar het Middeleeuwse economische systeem.

De overheid moet daarbij in langlopende contracten de rechten van natuurgebieden overdragen aan coöperaties en of verenigingen. In ruil voor de plicht het gebied te verzorgen, krijgt de beheerder het recht het gebied uit te baten. Dat laatste onder strikte voorwaarden.

De vraag óf het concept van Smid en Bade wel werkt, hoeft niet te worden gesteld. Zo heeft de provincie Noord-Holland de rechten van de duinen lang geleden overgedragen aan waterleidingbedrijf PWN dat in het gebied water mag filteren. In ruil daarvoor moet PWN de natuur verzorgen.

De vraag is vooral of de terugkeer naar de 'Middeleeuwse methode' wenselijk is. Hoewel er in Nederland fors aan natuur en landschap wordt verdiend, nemen de investeringen om die bron op peil te houden jaar op jaar af. Ging er in 2011 slechts 0,3 procent van de rijksbegroting naar natuur, na de bezuinigingen van dit jaar nog maar de helft. De mate van zorg voor natuur blijkt erg gevoelig voor politieke ontwikkelingen.

Marieke van Schaik, managing director van de Postcode Loterij waarschuwde vorige week in Trouw dat goede doelen steeds afhankelijker worden van giften. Voorheen was de steun van de loterij een extraatje, tegenwoordig draagt deze bij aan de basis van natuurorganisaties. Vallen die giften tegen of helemaal weg, dan zijn de consequenties direct merkbaar.

Wat zij feitelijk constateerde was dat natuurclubs in de positie zijn gekomen waarin zij letterlijk hun hand moet ophouden, in de hoop dat zij nog wat penningen krijgen toegeworpen. De bossen, de duinen, de delta's en zeker de kleinschaliger landschaptypes - zoals hoogveen en heid - zijn daarmee 'vitrine-natuur' geworden, met een bijna museaal karakter. Beschermd, want uiterst kwetsbaar. Afhankelijk van gevers.

Gerben Smid en Tom Bade laten zien dat natuur helemaal niet kwetsbaar hoeft te zijn, maar dat de subsidie- en giftenconstructie waaruit zij wordt gefinancierd, de natuur kwetsbaar máákt. Wie het goede voor heeft met het landschap, zorgt voor een duurzame financiering.

De 'nieuwe heerlijkheden' die zij voorstellen kunnen daartoe bijdragen. Weg van het subsidie-infuus, weg van de fooien van burgers, de natuur kan het op eigen kracht. De baten van de natuur kunnen in de door hen geschetste kringloop ten goede komen aan datzelfde landschap.

De Marker Wadden, waarvan nu het eerste deel wordt uitgevoerd dankzij 15 miljoen van de Postcode Loterij, zou bijvoorbeeld een krachtiger project zijn als de aanleg gefinancierd wordt uit de winning van de zandlaag onder het Markermeer. Hetzelfde gebeurde al bij natuurprojecten aan de Maas, waar de aanleg van reservaten hand in hand ging met waterveiligheid en gefinancierd werd door winning van grind.

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) presenteerde vorige maand de Natuurverkenning 2010-2040. De natuur heeft enorme kansen, was de conclusie, zolang deze wordt gecombineerd met andere functies. Het PBL onderscheidt vier typen natuur, van grootschalig tot ingepast, van soortenrijk tot recreatief. Dat sluit naadloos aan bij het plan van Smid en Bade. Niet subsidies of giften, maar 'heerlijkheden' bieden de duurzame basis voor de natuur van de toekomst.