'De op export gerichte teelt van boontjes in Egypte, rozen in Kenia en asperges in Peru gaat ten koste van de lokale watervoorziening en voedselproductie. Dit blijft bij de voedingsindustrie en supermarkten buiten beeld. De winkels zeggen dat de consument het goedkoopste product wil. Maar zo blijft de afstand tussen de boer en de consument groot.'

Dit staat in een rapport dat de Wetenschappelijke Raad voor de Integrale Duurzame Landbouw en Voeding gisteren presenteerde. Deze raad is nieuw en heeft als leden onder anderen Peter Blom, directeur van Triodos Bank, ex-Rabobanktopman Herman Wijffels en Akke van der Zijpp, hoogleraar Wageningen Universiteit.

De raad denkt dat de industrie de voedselproductie heeft 'losgemaakt van de sociale en ecologische omgeving'. Dit leidt tot verstoorde verhoudingen tussen consument en industrie, natuur en voeding. Wouter van der Weijden, directeur van het Centrum voor Landbouw en Milieu, en lid van de raad: "Ongeveer 50 procent van de mensen heeft overgewicht, er zijn meer welvaartsziektes zoals diabetes, hart- en vaatziekten en kanker."

"Biologisch is de landbouw te sterk afhankelijk van meststoffen, bestrijdingsmiddelen en diergeneesmiddelen. Biodiversiteit loopt terug en er is meer fossiele energie en water nodig om te produceren." Voor het oplossen van deze problemen is het volgens de raad nuttig om meer onderzoek te doen naar de samenhang tussen voeding en landbouw.

Om consumenten bewust te maken van gezond eten, is het halen van voeding uit de regio belangrijk, meent de raad. Een aantal grote supermarkten doet dat al. Begin vorig jaar ging in Amsterdam een supermarkt, Landmarkt, open die producten haalt bij boeren uit buurt, maar die ook producten van concerns als Coca-Cola en Heineken verkoopt.

De verstoorde samenhang tussen gezondheid, voeding en landbouw blijkt onder meer uit het gebruik van antibiotica in de veehouderij. Dat heeft geleid tot resistentie tegen antibiotica in ziekenhuizen waardoor mensen minder goed behandeld kunnen worden. Om minder antibiotica in de veehouderij te gebruiken, moeten boeren anders gaan werken: varkens en kippen moeten minder snel groeien en meer natuurlijke weerstand tegen ziektes kunnen opbouwen. Veestapels moeten kleiner.

Ook gezondere voeding vergt aanpassingen van het productieproces bij boeren en de industrie, stelt de raad. Er zou meer onderzoek moeten komen naar de vraag of verlies aan biodiversiteit (minder soorten planten, dieren en ecosystemen) gevolgen heeft voor de kwaliteit van voedsel en de gezondheid van mensen.

"Wij streven er niet naar het bewijs te leveren dat de ene manier van voedsel produceren beter is dan de andere. Het is wel belangrijk om de achtergronden te onderzoeken van problemen waar wij tegenaan lopen", zegt Wijffels over het werk van de raad. "Is het maximaliseren van de afzet door de voedingsindustrie nog wel van deze tijd?"

De verbroken relatie tussen consument en voedingsindustrie leidt volgens hem tot 'voedselverspilling aan de voorkant en afval aan de achterkant'. "Verschillende schakels in de voedselketen moeten zich hiervan bewust zijn. Bij het bedrijfsleven zie je dat dat gebeurt."

De voedselketen moet volgens de raad een ronde keten worden waarbij consument en producent 'zich verantwoordelijk voelen voor elkaar'. Kunnen concerns als Nestlé en Unilever dat? Wijffels: "Productie dichter bij de consument vraagt in het algemeen om kleinschaligheid. Het is de vraag of grote concerns met die ontwikkeling overleven."