De vogels hebben al lentekriebels

Als gevolg van het warme winterweer is de natuur flink van slag. Voor plant en dier lijkt de lente haast al aangebroken. Vogels zijn massaal aan het zingen geslagen, vlinders vliegen uit, en in Valkenswaard is zelfs al een nest merels uitgebroed. De mens spint vooral garen bij de hogere temperaturen: de gasrekening blijft betaalbaar, en strandtenthouders doen onverwacht goede zaken.

'Wie in deze vroege januari 's ochtends de deur uitstapt, kan het haast niet ontgaan: de vogels kwetteren er lustig op los, alsof de lente al is begonnen. Woordvoerder Harvey van Diek van de vereniging SOVON Vogelonderzoek Nederland bevestigt het. "Allerlei zangvogels, zoals zanglijsters en merels, zijn buitengewoon actief. Door de hoge temperaturen, samen met het langer worden van de dagen, krijgen ze het op de heupen. Het zijn lentekriebels."

Wat ook meespeelt, is dat de vogels door het zachte weer gemakkelijk voedsel kunnen vinden. De malse wormen kruipen zo over de weg, mede als gevolg van de vele regen. De vogels blijven daardoor met 'overtollige energie' zitten, vermoedt Van Diek. En die energie uiten ze vooral vocaal.

Broeden
Sommige vogels gaan nog een stap verder: ze zijn al aan het broeden geslagen. In Valkenswaard is op Tweede Kerstdag zelfs een nest met vier jonge merels uitgekomen. Het nest zit in een bloembak, bevestigd aan de gevel van een woonhuis. Normaal broeden merels tussen maart en augustus.

Ook een enkele trekvogel is er vroeg bij, blijkt uit meldingen die Van Diek heeft binnengekregen. "Ergens op een vensterbank is een huiszwaluw gesignaleerd. Die vogel hoort rond deze tijd van het jaar nog in Afrika te zitten."

Volgens het KNMI was december buitengewoon zacht. De gemiddelde temperatuur lag op 6,5 graad Celsius. Dat is bijna drie graden hoger dan het langjarig gemiddelde voor die maand, dat op 3,7 ligt.

Vlinders in problemen
Voor zoogdieren, zoals de mens, is de warmte prettig: zij hoeven minder moeite te doen om hun inwendige temperatuur op peil te houden. Maar insecten, die de temperatuur van de omgeving aannemen, kunnen in de problemen raken. Ze verkeren in winterrust, waarbij hun stofwisseling op een laag pitje hoort te liggen. Maar door de hoge temperaturen wordt hun inwendige vuurtje flink opgestookt. Het gevolg is dat de dieren - bijvoorbeeld vlinders - eerder door hun energie heen zijn.

"De insecten worden in zo'n geval wakker om voedsel te gaan zoeken", zegt Arnold van Vliet, bioloog aan de Universiteit Wageningen. "Dat voedsel is in deze tijd van het jaar schaars, dus het is maar de vraag of de insecten het overleven. En áls ze het al overleven, kunnen ze later alsnog worden geveld wanneer het ineens weer koud wordt."

Het aantal dagpauwogen en ctroenvlinders is sinds begin jaren negentig met 30 tot 35 procent afgenomen. De zachte winters van de laatste jaren zijn de voornaamste oorzaak, denkt Van Vliet. Maar zeker is dat niet. Door de klimaatverandering kennen we de laatste jaren zoveel extreme weersomstandigheden, zoals warmte, droogte of juist natheid, dat wetenschappers moeilijk kunnen achterhalen welk van deze factoren het schadelijkst is.

Hooikoorts
Zeker is dat de natuur in beweging is gekomen, in reactie op de opwarmende aarde. Speenkruid, fluitekruid en hazelaar bloeien al, met alle gevolgen voor hooikoortspatiënten van'dien.

Wat er in Nederland gebeurt, is volgens Van Vliet wel een indicatie voor wat in er de rest van de wereld gaande is. "Dat is zorgwekkend. Wereldwijd zullen veel soorten de opwarming niet overleven. Maar het is natuurlijk wel leuk als wij hier de krokussen wat eerder in bloei zien staan."

Voorlopig geen sneeuwspeurtocht op de Veluwe
Bezoekerscentrum Veluwezoom in Rhenen is helemaal voorbereid op een koude winter met veel sneeuw. Omdat de bosjes en paden op de Veluwe voorgaande jaren waren bedekt met een dik pak sneeuw, zijn er zelfs langlaufski's ingekocht.

"Onze activiteiten zijn afgestemd op een witte winter", vertelt Mirjam Sweers, beheerder van het bezoekerscentrum. "Omdat de grond steeds was bedekt met sneeuw konden de reguliere speurtochten voor kinderen vaak niet doorgaan. Want onder blaadjes zoeken naar krioelende beestjes gaat dan niet." Nu is er als het sneeuwt ook een speurtocht waarbij kinderen sneeuwvlokken bestuderen en naar dierensporen zoeken.

Mensen trekken niet massaal het bos in nu het wat warmer is. In vergelijking met vorig jaar is het ongeveer even druk.

"Vorig jaar was het hier rond deze tijd prachtig wit en werd er volop gesleed. Maar na de eerste drukke dagen nam het bezoekersaantal toen weer af. Vooral ouderen kwamen niet meer wandelen omdat het te glad werd en ze bang waren om te vallen."

Meevaller op de jaarlijkse energierekening
Omdat het jaar 2011 gemiddeld 7 procent warmer is geweest dan het langjarig gemiddelde, valt de jaarafrekening van energieleverancier Essent voor veel gebruikers mee.

Volgens woordvoerder Bonna van Schijndel houdt een gemiddeld huishouden dat per jaar ongeveer 1700 kubieke meter gas verbruikt, ongeveer 70 euro over. Dit bedrag is afhankelijk van het afrekenmoment in het jaar en de hoogte van het voorschot.

Hoe er de afgelopen drie maanden is gestookt, is nog niet duidelijk bij Essent. Er is alleen een jaaroverzicht beschikbaar.

Energieleverancier Nuon en Eneco verwachten dat de stookkosten door de warme temperaturen in de maanden oktober, november en december lager zijn geweest dan in 2010, maar cijfers zijn daar nog niet van beschikbaar.

Gashandelbedrijf GasTerra heeft vorig jaar minder gas verkocht dan het jaar daarvoor, maar kan niet zeggen of dat komt doordat er minder is gestookt door huishoudens omdat het bedrijf niet direct kan zien waar hun gas terechtkomt.

Strandwandeling deze winter ook voor koukleumen
Het zachte winterweer zorgde gisteren voor veel wandelaars op de Nederlandse stranden. In strandpaviljoen Het Zandhuis in Wijk aan Zee was het gisteren dan ook druk voor de tijd van het jaar. "Hoeveel extra gasten we hebben, durf ik niet te zeggen", zegt chef bediening Miranda de Wildt. "Maar het zijn er in elk geval veel meer dan vorig jaar rond dezelfde tijd."

Het enige wat niet zo lekker loopt bij het paviljoen, zijn de bestellingen van erwtensoep. "Dat eten mensen alleen bij echt snertweer. En dat is het nu duidelijk niet."

Ook bij strandpaviljoen Winter Lodge in Noordwijk gaan de zaken goed. Deze winter is het tot nu toe dubbel zo druk als vorig jaar, zegt bedrijfsleidster Simone Weijers. "Vooral vorige week was het druk vanwege de zon en de schoolvakantie." Een goede winter is volgens Weijers niet nodig om de slechte zomer te compenseren. "We hadden meer kunnen draaien maar de omzet was nog wel aardig."