INTERVIEW - Oud-Rabo-topman Bart Jan Krouwel sluit maandag een Green Deal met de overheid. Eenvoudiger regels moeten lokale energie-opwekking aantrekkelijk maken. De kleintjes kunnen zo samen heel groot worden.

De Hilversumse buren kijken wel eens verbaasd als ze een blik werpen in de tuin van Bart Jan Krouwel. Er scharrelen kippen rond en hij heeft een hoekje ingericht waar hij groente verbouwt. De meeste Hilversumse tuinen zien er anders uit. "Ik heb altijd gezegd dat ik na mijn pensioen verhuis naar de Achterhoek om daar te gaan boeren. Dat ben ik nog steeds van plan."

Triodosbank
Krouwel was mede-oprichter en tevens de eerste directeur van Triodos Bank, eind jaren zeventig. "In die tijd werden we weggehoond. Volgens alle andere bankiers hadden we als 'duurzame' bank geen bestaansrecht. We zouden binnen no time kunnen inpakken. Niemand geloofde in ons. Kijk waar de bank nu staat."

Krouwel staat bij voorkeur met 'zijn poten in de modder'. Hij verandert graag van binnenuit, want dat is volgens hem het effectiefst. "Ik heb niet zoveel aan al die rapporten en wetenschappers die vanaf de rand van het zwembad uiteen zetten wat haalbaar is om de wereld duurzamer te maken. Ik zwem liever zelf mee."

Biologische landbouw
Dat deed hij onder meer bij de Rabobank. In 1996 werd Krouwel directeur 'maatschappelijk verantwoord ondernemen'. Dat bleef hij tot zijn pensioen, twee jaar geleden. "Halverwege de jaren negentig was dat nieuw voor de Rabobank. Dan zat ik om tafel met de boeren en hield ik een pleidooi voor biologische landbouw.

"Mensen keken me aan alsof ik gek was geworden. De Rabobank was ook de eerste grote onderneming die lease-auto's verstrekte met het milieukeurmerk. Dat was een aardverschuiving binnen de bankenwereld."

Fair Produce Nederland
Inmiddels heeft Krouwel het drukker dan ooit. Hij richtte onder meer de Federatie Landbouw en Zorg Nederland op, die een nieuw certificeringssysteem voor zorgboerderijen heeft opgezet. Het systeem moet ervoor zorgen dat alleen boerderijen die op een professionele wijze zorg verlenen, zich kunnen aansluiten bij de Federatie.

Iets soortgelijks doet Krouwel nu binnen de champignonteelt. In die sector zijn de arbeidsomstandigheden dramatisch. Hij ontwikkelt daarom samen met LTO Nederland, telers en handelaren, net als vakbonden FNV en CNV, het keurmerk Fair Produce Nederland. Consumenten moeten in de schappen van de supermarkt kunnen zien of hun champignons op een eerlijke manier geproduceerd zijn.

Green Deal met de minister
Krouwel houdt van regisseren, verschillende partijen bij elkaar brengen om daadwerkelijk de arbeidsomstandigheden te verbeteren en de economie te vergroenen. Dat doet hij bijvoorbeeld met de net opgerichte Federatie e-Decentraal. Dit initiatief is één van de vijftig die maandag een zogenoemde Green Deal sluiten met minister Verhagen.

Wat houdt die deal in?

"De bedoeling is dat de wet- en regelgeving wordt aangepast, zodat het bijvoorbeeld gemakkelijker wordt om decentraal energie op te wekken. Andere Green Deals krijgen geld om te onderzoeken of nieuwe initiatieven haalbaar zijn. E-decentraal probeert de honderden energie-initiatieven die op gemeentelijk of zelfs wijkniveau plaatsvinden enigszins te professionaliseren. Het kaf van het koren te scheiden zeg maar."

Hoe gaat dat?

"Bij de Federatie zitten mensen uit het bedrijfsleven; Triodos Bank en Rabobank zijn bij ons aangesloten, net als energiebedrijf Greenchoice, netwerkbedrijf Alliander, verschillende brancheorganisaties en andere partijen. Het is de bedoeling dat we een netwerk van lokale initiatieven vormen.

"We proberen twee dingen te doen. De wet- en regelgeving die voor lokale energieopwekking momenteel een obstakel vormt, aan te passen én financiering los te krijgen bij banken. Dat laatste is een groot probleem. Banken vinden kleine energie-initiatieven vaak mooi, maar weigeren te financieren."

Waarom?

"Allereerst zijn ze bang voor het onbekende. De banken hebben geen idee hoeveel ze kunnen verdienen aan dit soort initiatieven. Bovendien zijn de ondernemingsplannen die de initiatiefnemers opstellen vaak gebrekkig. Terwijl het bij banken begint met een goed voorstel. Daarom gaan we als federatie ook trainingen geven bij het schrijven van dit soort plannen.

"Eén van de grootste problemen is dat banken minder snel financieren als het gaat om tienduizenden euro's in plaats van een miljoen. Want, is de redenering bij banken, het kost meer geld dan dat het daadwerkelijk oplevert. Daar worden bijna alle lokale initiatieven de dupe van, want er is niet zo'n grote investering nodig voor het aanleggen van zonnepanelen, en het aansluiten van biovergisters."

De klacht is bekend. Banken willen geld verdienen en, zeker in tijden van crisis, geen onnodige risico's nemen. Hoe gaat u dit veranderen?

"De oplossing ligt onder andere bij de zogenoemde informal investors. Dat is bankenjargon voor de vermogende particulieren. Zij beschikken over veel geld en willen best een risico nemen. Bovendien willen ze graag iets goeds doen. Rabobank en Triodos hebben al gemeld hun vermogende klanten te willen wijzen op de kleine energie-initiatieven.

"Vroeger hadden we bij de Rabobank een stichting Money Meets Ideas. Daar sloten vermogende particulieren zich bij aan die graag wilden investeren in nieuwe of duurzame projecten. Eén keer per jaar werden die particulieren uitgenodigd, net als de initiatiefnemers. Die vonden elkaar en er ontstond een prachtige samenwerking.

"Overigens zie ik in deze samenwerking ook een rol weggelegd voor de overheid. Ik ben geen voorstander van subsidies. Het kweekt slechte ondernemers. Ik ben ook blij dat veel subsidies afgeschaft zijn. Maar ik zou me kunnen voorstellen dat het voor banken en vermogende particulieren interessanter wordt om te investeren in kleine initiatieven als de overheid tot een bepaald bedrag garant staat."

De Green Deal moet geen subsidiepot worden, stelt minister Verhagen. De projecten moeten rendabel en snel uitvoerbaar zijn. Het Rijk kan helpen door bijvoorbeeld belemmeringen in de wet- en regelgeving weg te nemen. De Deal moet zorgen voor economische voorspoed omdat bedrijven meer concurreren én tegelijkertijd de economie vergroenen. Wat verwacht u zelf van de Green Deal?

"Het is Verhagen zijn speeltje, hoor ik in Den Haag. Hij denkt dat hij er politiek mee gaat scoren. Ik hoop dat Verhagen zijn belofte nakomt. Ik denk dat het wegnemen van bepaalde belemmeringen in wet- en regelgeving nodig is in Nederland, zeker om de elektriciteitsvoorziening sneller te vergroenen.

"Maar ik heb mijn twijfels over de samenwerking met de overheid. Er zijn meerdere departementen die op een bepaalde manier over duurzaamheid gaan, zoals: Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I), en Infrastructuur en Milieu (I&M). Als je iets voor elkaar wilt krijgen in Den Haag, weet ik niet goed waar ik moet aankloppen.

"En als ik de desbetreffende ambtenaar heb gevonden, word ik standaard doorverwezen naar Financiën. In tijden van crisis blijkbaar het doorslaggevende ministerie als het op duurzaamheid aankomt. Ik ben heel benieuwd hoe de samenwerking met Den Haag verloopt."

"Daarnaast belooft Verhagen voornamelijk praktische initiatieven te steunen. Van de Green Deals die ik heb gezien, gaan er verschillende onderzoek doen of bepaalde technieken haalbaar zijn. Met dat soort prachtige rapporten verduurzamen we de wereld niet. Het zal toch van praktisch ingestelde ondernemers moeten komen."

U houdt van aanpakken. U reist het hele land door om uw boodschap te verkondigen. Wat drijft u, waarom gaat u niet genieten van uw pensioen?

"Ik geniet wel degelijk van mijn pensioen, maar ik vul het anders in dan anderen. Ik vind dat iedere burger, ook ik, een bepaalde verantwoordelijkheid heeft om de wereld iets leefbaarder te maken. Dat gevoel gaat terug naar mijn jeugd.

"Ik was als kind al gek op dieren, ik woonde in de Betuwe waar mijn vader fruitteler was. Vaak sprong hij 's avonds op de tractor om de fruitbomen te bespuiten met gif. Bepaalde dieren in de buurt hadden er veel last van, sommige stierven. Ik vond dat vreselijk.

"Toen ik bij Triodos werkte, nam ik mijn vader wel eens mee naar biologische boeren. Na zo'n bezoek was zijn standaard opmerking: als ik dit eerder had geweten, had ik het vroeger heel anders gedaan. Vandaar. Ik heb de mogelijkheid om de wereld iets leefbaarder te maken voor ons nageslacht, dus probeer ik dat."