opinie Het debat tussen agrarisch en natuurlijk beheer loopt hoog op. Mijn vraag is: waarom ontwikkelen we geen landschapselementen die, behalve dat ecologische en visuele nut, ook een financieel nut hebben voor de boer die het landschap nu voor een schijntje mag onderhouden? Zoals hagen vroeger nuttig waren als veekering, houtwallen voorzagen in brandhout, en bosschages hout leverden om te bouwen?

Het klinkt zo logisch. Verse noten en bijzondere bladgewassen, kruiden, theekruiden, eetbare paddenstoelen, natuurgeneesmiddelen, stuk voor stuk producten die een groeiende markt kennen en geteeld zouden kunnen worden in kleinschalig beheerde landschapselementen.

Ik ben zelf maar gewoon begonnen. Op mijn bedrijf, de Hof van Twello, oogsten wij volop brandnetels en rozenbloemen, rozenblaadjes en vlierbessen, teunisbloemen, vogelmuur, hazelnoten, paddestoelen en kliswortel, hondsdraf en berenklauw.

Wat eerst een kaal weiland was, is nu een mooi kleinschalig (18 hectare) landschap geworden, doorsneden met lanen en singels, hagen en bosschages. En in de beste traditie van de moderne verbrede landbouw maken we daar producten mee.

Immers, een boer die alleen de grondstoffen mag produceren, verliest. Niet voor niets zijn de ooit verguisde kleine boertjes die zelf weer hun grondstoffen gingen verwerken, nu vaak de lachende derde. Zij maken kaas, jam, advocaat of wijn en weten hun publiek te bereiken met recreatieve en educatieve activiteiten.

Zij blijken crisisbestendig. Terwijl grote traditionele boeren en tuinders net zo hard te gronde gaan als kleine, tenzij ze de weg naar een onderscheidende markt weten te vinden. En die markt groeit.

Ik nodig iedere boer uit gewoon te beginnen. Wat ik lokaal kan, kun jij ook. Er is véél meer mogelijk dan de gestudeerden zeggen. En voor véél meer boeren dan 'ze' denken. Zonder subsidie, met een goed inkomen en een mooi, renderend landschap op de koop toe. Kraak de leegte!