Minder overheid, meer eigen verantwoordelijkheid. De Troonrede van 2011 ademt een liberale geest. "Uitgangspunt van de regering is dat mensen niet gebaat zijn bij afhankelijkheid", aldus koningin Beatrix gisteren. "De kracht van Nederland", zit niet in de overheid, maar "in de ruim 16 miljoen inwoners die ons land telt."

De Troonrede van dit jaar doet denken aan het adagium van de Amerikaanse president John F. Kennedy. "Vraag niet wat uw land voor u kan doen, maar wat u kunt doen voor uw land". De regering-Rutte wil 'het economisch groeivermogen van Nederland versterken', en denkt dat te doen door wettelijke barrières te slechten. Als er minder regels zijn, krijgen burgers en bedrijven de ruimte voor creativiteit en innovatie. De overheid mag niet langer in de weg lopen, maar moet de weg banen die het mogelijk maakt dat 'mensen het beste uit zichzelf halen.'

Dat geldt, stelt de Troonrede nadrukkelijk, voor iedereen. Wie hier vanuit een ander land naartoe komt, moet zijn eigen broek kunnen ophouden. "Een overheid die individuen in staat stelt zich te ontwikkelen, draagt bij aan maatschappelijke samenhang", is de eerste zin van de alinea die gewijd is aan integratie, om te vervolgen met "van migranten wordt verwacht dat zij in hun eigen levensonderhoud voorzien en dat zij zich rekenschap geven van de wetten van ons land en van de waarden die ons binden."

Dat de burger zichzelf meer moet redden, is niet alleen ideologie. Een kleinere overheid kost ook aanzienlijk minder geld. Dat is nodig, want "de groeiende economische en maatschappelijke onzekerheden stellen ons incasseringsvermogen zwaar op de proef", sprak Beatrix.

Bijna de helft van de rede is gewijd aan deze thema's. Maar even opvallend is wat er níet in de Troonrede staat, of er bekaaid vanaf komt. Europa bijvoorbeeld. Waar de Miljoenennota dit jaar - in de woorden van Geert Wilders - 'Eurofiel' is, komt het in de Troonrede amper voor. Twee zinnen slechts. Een rept van de schuldenproblematiek in sommige Europese landen die aantoont dat grote tekorten een bedreiging zijn voor de welvaart. De tweede meldt dat "een goed werkende interne Europese markt en een stabiele Euro essentieel zijn." Dat is een behoorlijk verschil met vorig jaar. Toen zei Beatrix: "Het wekt vertrouwen dat Europa in een moeilijke tijd slagvaardig kan opereren." Het jaar daarvoor sprak ze de zin: "Juist nu is en blijft Europese samenwerking essentieel."

Of grote woorden over de samenleving, die staan er evenmin. Vorig jaar sprak de koningin nog van de noodzaak tot geven en nemen, en riep ze op tot tolerantie en aanpassing. De Troonrede van het jaar ervoor sprak nog van verbondenheid, respect en gedeelde verantwoordelijkheid. En in 2008 ging het om respect, veiligheid en vertrouwen 'als kernwaarden van de rechtsstaat'. Nu: niets op dat gebied.

Ook wie zoekt naar woorden als duurzaamheid, natuur of cultuur komt van een koude kermis thuis. Ze worden in de Troonrede 2011 niet vermeld. Dat zijn dan ook niet bepaald speerpunten van het kabinet Rutte-Verhagen, zou je kunnen denken. Maar mobiliteit is dat wel, en ook daarover geen woord.