Aan de productie en het gebruik van mobiele telefoons en smartphones kleven veel bezwaren. Het gebruik van zware metalen is slecht voor het milieu en het delven van grondstoffen gebeurt vaak onder mensonterende omstandigheden. Door de snelle omloopsnelheid groeit de afvalberg afgedankte apparaatjes bovendien als kool.

Vodafone wil klanten met de introductie van het eco-label de mogelijkheid bieden een groene keuze te maken. "Uit Europees onderzoek blijkt dat bijna de helft van de Nederlanders duurzaamheid belangrijk vindt bij de aankoop van een product", zegt duurzaamheidsmanager Martin de Jong. "Hoe groter bijvoorbeeld het scherm van een smartphone, hoe belastender hij is voor het milieu."

Om consumenten een groene keuze te kunnen laten maken, stuurt zijn bedrijf vragenlijsten naar telefoonfabrikanten als Samsung en Nokia aan de hand waarvan de eco-score van een toestel wordt berekend. "We vragen bijvoorbeeld of een apparaat giftige stoffen bevat en wat een bedrijf doet aan duurzame innovatie en recycling. Als een fabrikant meer doet dan op basis van de internationale afspraken is vereist, krijgt hij pluspunten."

Meer telecomaanbieders
Vodafone is niet de enige telecomaanbieder die zich op zijn groene kant wil laten voorstaan. KPN zegt dat het precies hetzelfde doet als zijn concurrent maar er alleen geen commercieel slaatje uit heeft geslagen, en dat vooralsnog ook niet van plan is te doen. T-Mobile wil inhoudelijk niet reageren op het initiatief van Vodafone maar zegt samen met moederbedrijf Deutsche Telekom veel te doen aan duurzaamheid. In 2009 brachten T-Mobile en Samsung gezamenlijk al een groen mobieltje op de markt.

In het scoresysteem van het eco-label van Vodafone staat het cijfer 1 voor het minst duurzaam en 5 voor het meest. Hoe vooruitstrevender een bedrijf is op - voornamelijk - groen gebied, hoe hoger het cijfer. Een voorbeeld van duurzame innovatie zijn zogeheten slimme laders, legt De Jong uit. "Een oplader verbruikt energie als je hem in het stopcontact laat zitten terwijl de telefoon al is opgeladen. Per jaar kan dat oplopen tot wel 85 kilowattuur, dat is twintig euro aan nutteloze energiekosten. Slimme laders schakelen zichzelf uit waardoor ze geen energie meer verbruiken."

Arbeidsvoorwaarden
Behalve voor duurzame innovatie kunnen telefoonfabrikanten pluspunten verdienen als ze werknemers in lagelonenlanden goede secundaire arbeidsvoorwaarden bieden. Hoewel Vodafone zelf ook telefoons laat produceren, heeft het niet de ambitie de eigen toestellen een zo hoog mogelijke eco-score te laten halen. "Wij leggen onze eigen producenten dezelfde vragenlijsten voor maar we selecteren niet in ons aanbod. Als we alleen nog maar toestellen met een score 3 of hoger zouden aanbieden, zijn we binnen een jaar failliet", zegt Vodafone-woordvoerder Bart Bakker. "We willen niet belerend zijn, wel transparant."

Onderzoekster Mariëtte van Huijstee, werkzaam bij stichting SOMO en betrokken bij het project 'make IT fair', juicht het initiatief van Vodafone toe maar benadrukt dat het een eerste stap is. "De consument moet de optie hebben om een duurzame keuze te kunnen maken maar mobiele telefoons zijn per definitie niet duurzaam. Het is dus niet zo dat als je een telefoon met de hoogste score koopt, het wel goed is." Bovendien denkt ze dat Vodafone telefoonproducenten nu vooral vergelijkt op hun beleid. "Op papier is dat meestal wel in orde maar in praktijk vaak niet."

Veel hangt dan ook af van het toezicht op de werkvloer. "Vodafone heeft een team in Hongkong dat controleert of onze eigen leveranciers zich aan de afspraken houden", vertelt De Jong. "Als er iets niet in de haak is, stellen we samen met het bedrijf een verbeterplan op dat het binnen een bepaalde tijd moet doorvoeren. Bij een fabriek in Maleisië droegen hoogzwangere vrouwen bijvoorbeeld geen beschermende kleding, wat in strijd is met internationale afspraken. Bij een verrassingsbezoek enige tijd later bleek dat het probleem was opgelost. Maar met een andere leverancier die geen verbeteringen had aangebracht, hebben we de samenwerking beëindigd."

make IT fair

Een duurzame productieketen zonder mensenrechtenschendingen, slechte arbeidsomstandigheden en milieuproblemen, dat is wat 'make IT fair' wil bereiken. Met geld van de Europese Unie doen zeven clubs in verschillende lidstaten - in samenwerking met partnerorganisaties in de Democratische Republiek Congo, India en de Filippijnen - onderzoek naar misstanden bij de productie van consumentenelektronica. Brochures en campagnes moeten consumenten bewust maken van de milieueffecten van het gebruik van elektronische apparatuur. Zo bevat een mobiele telefoon gemiddeld 40 verschillende grondstoffen en wordt er jaarlijks 50 miljoen ton aan elektronica weggegooid. In mei lanceerde de actieclub een internationale campagne tegen elektronicagigant Apple, die zijn producten laat maken in de omstreden Foxconn-fabrieken in China. Eerder deze maand werd bezoekers van de website gevraagd de petitie aan het Japanse elektronicabedrijf Hitachi te tekenen, afnemer van het Maleisische bedrijf Asahi Kosei. Asahi Kosei heeft mensenrechtenactivist Charles Hector voor de rechter gesleept omdat hij had geschreven over de slechte arbeidsomstandigheden van migrantenwerknemers bij het bedrijf. Make IT fair wil dat Hitachi probeert het proces te stoppen. De Maleisische rechter doet deze week uitspraak in de zaak tegen Hector.