Over een eeuw leven er in Nederland meer dier- en plantensoorten dan nu, voorspelt de Britse bioloog Chris Thomas. De nieuwe aanwinsten komen uit het zuiden hierheen, als reactie op de opwarming van het klimaat.

Thomas rekende gisteren in het vakblad Science voor dat planten en dieren met gemiddeld 17 kilometer per decennium vanaf de evenaar in de richting van de polen verhuizen, door de stijgende temperatuur. Helaas houden niet alle soorten het tempo van de opwarming bij. Er zijn winnaars en verliezers: gebiedsuitbreiders en uitstervers.

Koelere delen van Europa, zoals Nederland, kunnen volgens Thomas een gunstige balans verwachten. "Er zullen hier waarschijnlijk meer soorten als winnaar uit de bus komen dan als verliezer. Maar in de mediterrane gebieden ligt het anders. Vanwege de grote warmte zullen daar veel soorten verdwijnen, zonder dat er nieuwe voor terugkomen."

De bioloog verwacht dat de natuur het vooral zwaar krijgt in extreme omgevingen. Op de polen kan een ijsbeer niet verder noordwaarts trekken, want hij woont al bovenin. Iets vergelijkbaars geldt voor dieren op het topje van een berg. Misschien staat aan de overkant van het dal een hogere berg met een aantrekkelijk koel plekje. Maar om er te komen, moeten de dieren door het dal, en dat is vaak te veel gevraagd.

Wereldwijd zal 'minstens 10 procent' van de planten en dieren de komende eeuw uitsterven, zegt Thomas in de media. In de wetenschappelijke literatuur liggen de percentages hoger. Hoe zit dat? "Ik denk dat het eerder 25 procent zal worden. Maar ik blijf in de media liever aan de veilige kant, anders krijg je achteraf het verwijt dat je hebt overdreven."

Klimaatsceptici geloven er niets van dat flora en fauna op drift zijn vanwege de opwarming van de aarde. Gemiddeld is de wereld maar een halve graad opgewarmd, schamperen ze.

Dan hebben ze er weinig van begrepen, zegt Rik Leemans, hoogleraar milieusysteemanalyse aan de Wageningen Universiteit. "Het verschil tussen wel of geen ijstijd is maar drie graden. Dus ook een halve graad erbij heeft grote invloed." Het is logisch dat de natuur daarop reageert, vindt de deskundige. Want van de polen naar de evenaar loopt een hele gradiënt van verschillende klimaatgebieden: van ijswoestijn via toendra, naaldbos, loofbos, grasland, mediterraan gebied, woestijn, savanne en bos naar tropisch regenwoud. Dat schuift allemaal op. En veel van wat erin leeft, schuift mee.

Althans, voor zover mogelijk. Want de grote bergketens in Europa vormen een barrière in de mars naar het noorden, omdat ze vrijwel allemaal van west naar oost lopen. Veel soorten zullen daarom op de Alpen of de Pyreneeën hun Waterloo vinden. Uiteindelijk ontstaan er vast nieuwe, speciaal aangepaste soorten die in het gat springen. "Maar dan praat je over een evolutionaire tijdschaal met termijnen van tienduizenden of miljoenen jaren", zegt Leemans. "Terwijl de schade in een eeuw is aangericht."van Witteloostuijn