De gemeenteraad van Amsterdam beslist vandaag wat er moet gebeuren met het toenemend aantal damherten in de Waterleidingduinen: laten dartelen of doden?

De damherten in de Amsterdamse Waterleidingduinen bij Zandvoort veroorzaken al jaren overlast. Hun aantal blijft toenemen, met gevolgen voor de rest van het natuurgebied en omgeving.

Afschieten, zeggen de provincie Noord-Holland en het Amsterdamse college van b en w. Betere hekken bouwen, zeggen partijen in de gemeenteraad.

Langs de weg van Aerdenhout naar Zandvoort staat aan één kant een hoge afrastering. Het groene hekwerk van ruim twee meter hoog moet de damherten binnen de grenzen van de Amsterdamse Waterleidingduinen houden. Maar even verderop bij de ingang van het park kunnen de dieren zo de weg oplopen om over te steken naar het Nationale Park Zuid-Kennemerland.

"Ze bonken 's nachts met hun gewei tegen de regenpijp, dat geeft een hels kabaal", zegt een bewoonster van de woonwijk tussen de twee natuurgebieden. "Ze vreten al het groen uit de tuin, wroeten de aarde om en halen de bollen eruit", vult een buurvrouw aan die de hond uitlaat. "Alleen narcissen laten ze staan, die lusten ze kennelijk niet."

Overlast
De dieren veroorzaken niet alleen overlast in tuinen en landbouwschade op bollenvelden, de rondwandelende herten gaan ook slecht samen met het verkeer. "Laatst nog was de weg naar het Kennemersportpark afgezet omdat er een hert was aangereden. Het beest moest worden afgemaakt", zegt de vrouw. "Het zijn er gewoon veel te veel. Kunnen ze die beesten niet overplaatsen naar de Oostvaardersplassen?"

Joost Leuven, lid van PINK, de jongerenafdeling van de Partij voor de Dieren, vindt het aantal herten juist geen punt. "Het probleem is de overlast, niet de populatie", zegt hij. "Je moet voorkomen dat de herten op de weg terechtkomen. Er is nog lang geen sprake van overbevolking."

Afschieten niet effectief
Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat jagen helemaal niet zo effectief is als soms wordt beweerd, weet Leuven: "Met intensief jagen kun je de overlast met 50 procent verlagen, met hekken is dat 87 procent."

Bram van Liere, Statenlid voor de Partij voor de Dieren in de provincie Noord-Holland, vindt het huidige plan voor afschot voorbarig.

"Over de huidige situatie wordt geoordeeld, terwijl er niet overal hekken om het gebied heen staan", zegt hij. "Amsterdam wilde al in 2004 afrasteringen plaatsen, maar dat is nog steeds niet overal gebeurd. Bovendien is het aantal af te schieten herten onduidelijk, dat wordt nergens genoemd."

Ontsnapping en illegale uitzetting
De Amsterdamse Waterleidingduinen is een van de vier natuurgebieden tussen IJmuiden en Den Haag waar damherten voorkomen. De dieren zijn in de jaren zeventig door ontsnapping uit hertenkampen en illegale uitzetting in de duinen terechtgekomen.

De afgelopen decennia hebben ze zich daar prima weten te handhaven, sinds een aantal jaren begeven ze zich steeds vaker buiten de natuurgebieden. De jonge mannetjesherten zwerven graag rond en komen op wegen en in omringende landbouwgebieden terecht.

In het Nationaal Park Zuid-Kennemerland wordt de populatie 'actief beheerd'. Het aantal herten wordt daar door middel van afschot op maximaal 200 gehouden. In 2009 zijn er 38 mannetjesdamherten afgeschoten en 25 vrouwtjes, in 2010 mochten de beheerders niet schieten.

Gemeenteraad
De provincies Noord- en Zuid-Holland willen nu, samen met Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer, ook de dieren in de zuidelijker gelegen Waterleidingduinen gaan afschieten. De gemeente Amsterdam moet daar als eigenaar van het gebied mee instemmen. Het college gaf eind mei een fiat aan het plan, de gemeenteraad beslist morgen.

Hoewel de wethouders van GroenLinks in Amsterdam het met afschot eens zijn, is de fractie van die partij in de gemeenteraad tegen. Dat is dualisme, zegt raadslid Evelien van Roemburg. "De fractie maakt andere afwegingen dan de bestuurders."

Van Roemburg vindt dat eerdere maatregelen om de overlast van damherten tegen te gaan niet goed genoeg zijn uitgevoerd: "De hekken staan op sommige plaatsen onderaan heuveltjes, zodat de herten er gemakkelijk overheen kunnen springen. Als de dieren dan eenmaal aan de verkeerde kant van het hek zijn, kunnen ze niet meer terug."

Hekken en aansprakelijkheid
Daarnaast willen niet alle betrokken gemeenten volgens het raadslid meewerken aan een diervriendelijke oplossing. "Bloemendaal en Noordwijk weigeren vergunningen af te geven voor het plaatsen van ­hekken. Dat zijn precies de gebieden waar de meeste ongelukken gebeuren."

De burgemeester van Bloemendaal, Ruud Nederveen, reageert geïrriteerd op de beschuldiging dat zijn gemeente geen hekken zou dulden. "Amsterdam heeft ons in 2009 gevraagd mee te werken met het plaatsen van hekken. Daar hebben wij meteen vergunningen voor verleend. Helaas is er toen bezwaar tegen aangetekend en besloot de bestuursrechter dat het bestemmingsplan moest worden gewijzigd. Dat is nu gebeurd, zodat we die hekken hopelijk snel kunnen plaatsen."

De rol van de gemeente Amsterdam noemt hij dubbel: "Amsterdam wil helemaal geen aaneengesloten hekwerk om het gebied, want dan verandert de juridische status van de damherten van wild, naar die van een gehouden diersoort. Als de herten dan schade aanrichten, is de gemeente Amsterdam aansprakelijk."

Aantallen
GroenLinks-raadslid Van Roemburg mist in het faunabeheerplan duidelijke aantallen. "Als het er nu 1500 zijn, hoeveel moet je er dan doden om op het gewenste aantal uit te komen?"

Ook woordvoerster Jeannette Duin van de provincie Noord-Holland bevestigt dat er in het huidige plan geen aantallen worden genoemd. "Het is zeker niet zo dat er lukraak wordt afgeschoten. We gaan de landbouwschade monitoren en kijken hoeveel die afneemt bij het afschie  ten van herten", zegt ze. "Er mag ook alleen maar worden geschoten als de dieren buiten bepaalde zones komen. Bovendien is afschot maar één onderdeel van het plan, ook worden hekken en wildroosters geplaatst."

Krijn Jan Provoost, regiodirecteur van Natuurmonumenten voor de provincies Noord-Holland en Utrecht, zegt dat er sprake is van overbevolking. "Damherten hebben weinig natuurlijke vijanden. Het zijn er nu te veel, dus er is beheer nodig. Natuurlijk zijn wij niet primair voor afschieten, maar als andere soorten in het gedrang komen, moet je wat doen."

Populatie klein houden
Hekken kunnen volgens hem een oplossing bieden, maar dan wel een tijdelijke. "Als je een dierentuin van het gebied maakt, heeft de mens er geen last van. Maar als er binnen die dierentuin te veel herten zijn, moet je alsnog ingrijpen."

Boswachter en manager in het Nationaal Park Zuid-Kennemerland Sjakel van Wesemael beaamt dat. "Wij willen voorkomen dat de damherten een probleem worden. Begrijp me niet verkeerd, ik ben tegen jacht, maar in dit geval is het een noodzakelijk kwaad."

In het nationaal park was volgens Van Wesemael weinig tot geen overlast van damherten, doordat de beheerders­­ de populatie klein hebben gehouden. Nu het park sinds vorig jaar wacht op een verlenging van de vergunning voor afschot is het aantal damherten sterk toegenomen, en daarmee de overlast.

"In een wildsituatie waarin lynxen of wolven voorkomen, worden babyhertjes nog wel eens opgegeten", vertelt de boswachter. "Dat is hier niet het geval." Een alternatief als anticonceptie is ingewikkeld. "De gevolgen van de hormoonpreparaten op het milieu zijn onvoldoende onderzocht en het toedienen is een heel karwei", zegt ze.

Van Wesemael wil ook niet dat gebieden veranderen in een hertenkamp.  "De hertwerende hekken zijn 2,4 meter hoog en gaan 40 cm. de grond in, daar kan nog geen mol doorheen." Bovendien verdringen de damherten de reeën, die wel oorspronkelijk in het duingebied voorkomen, zegt ze. "Als natuurbeheerder wil je een heel natuurgebied beheren­­, niet één soort in stand houden."


Schade 2010: 1381 euro

In 2010 veroorzaakten de damherten in Noord- en Zuid-Holland voor 1381 euro schade. In 2009 was dat nog ruim 70.000 euro. Het Faunafonds schrijft de daling van het aantal claims toe aan de ruimere mogelijkheden die telers hebben om de herten van hun percelen met bloembollen te verjagen.
De burgemeester van Bloemendaal Ruud Nederveen benadrukt dat vooral particulieren de meeste schade van damherten ondervinden. In 2010 werden er 38 aanrijdingen met damherten geregistreerd, het jaar daarvoor 37.