Bij de boer je eigen groenten oogsten

Op een pergola-boerderij bepaal je samen met de boer wat er op het land komt. Die is daardoor niet langer afhankelijk is van de grillige markt.

Terwijl de zwaluwen af en aan vliegen in de schuur van de biologisch-dynamische boerderij Oosterwaarde in Diepenveen bij Deventer, telt Carin Hamelijnck de pakketten met de net geoogste groenten die naar de klanten gaan. „Even op het bord kijken. Nog drie moet ik er doen.” Ze loopt naar een stelling en pakt een pot augurken. „Moet je proeven. Die heb ik afgelopen zomer ingemaakt. Heerlijk hè.” De vrijwilligster springt drie dagen in de week bij. „Twee dagen kom ik onkruid wieden en op de donderdag maak ik de groentepakketten klaar.”

Die pakketten zijn bestemd voor de leden van de pergola-associatie die de Oosterwaarde is. „Dat is een uit Amerika overgewaaid systeem waarbij burgers zich verbinden aan een locale boerderij door toe te zeggen wekelijks een deel van de oogst af te nemen en daarvoor de kosten te dragen”, zegt boerin Tineke Bakker, eigenaar van de Oosterwaarde. „En de boeren doen hun best om groenten van hoge kwaliteit af te leveren met zorg voor de grond, de dieren en de omgeving.” Zittend in het zonnetje aan de zijkant van de schuur kijken we uit over een prachtig palet aan kleuren. Populieren ruisen en de IJssel stroomt 150 meter verderop.

Bakker hoorde in 1996 een Amerikaan praten over het CSA-systeem: community supported agriculture. „Dat sprak me erg aan. Het idee dat burgers en boeren samen een teeltplan maken, samen de financiën daarvoor regelen en de burgers zich verplichten om de oogst af te nemen. De consument heeft het hele jaar door heerlijke verse groenten van hoge kwaliteit en de boer heeft een behoorlijk bestaan – een zeker inkomen en continuïteit van de boerderij - zonder afhankelijk te zijn van de grillen van de markt. Dat wil vooral zeggen: afhankelijk van de supermarkten, enorme concerns vaak die ons de wet voorschrijven. Die eisen bij voorbeeld wortels van dezelfde grootte en allemaal even recht, want ze moeten keurig in dat standaardkistje passen. Maar wat is er mis met een kromme wortel? In plaats van geld en winst gaat het hier om wederzijdse zorg, vertrouwen, kwaliteit. Dat is toch veel sympathieker.”

Bakker begon als eerste in Nederland met deze wijze van bedrijfsvoering en vertaalde CSA naar Pergola. Dat staat symbool voor de relatie tussen de boer en zijn klanten. De deelnemers vormen het geraamte waarlangs de plant – het boerenbedrijf – kan groeien en zo zijn stevigheid verkrijgt. „Ik ben er tien jaar geleden mee begonnen. Ik had al een abonnementsysteem ingevoerd, maar dat vond ik toch nog te zakelijk. Ik wilde meer betrokkenheid, meer delen. Dat pergolasysteem kwam als geroepen en ik hoopte mijn abonnees mee te krijgen. Op een paar na gingen ze allemaal mee.” Bakker begon met zo’n 150/175 gezinnen en is daarna langzaamaan doorgegroeid naar 240 gezinnen nu. „Dat is wel het maximum. Bij nog meer deelnemers moet ik de logistiek en de teeltoppervlakte gaan veranderen. Dat is nu nog een te grote stap.”

Jaarlijks stelt Bakker een teeltplan op en houdt daarbij rekening met de wensen van de deelnemers en de mogelijkheden die het land biedt. „Broccoli bijvoorbeeld, daar is veel vraag naar, maar dat lukt niet. Daarvoor is deze grond niet geschikt. Maar zo langzamerhand weet ik wel wat mijn deelnemers willen en is er weinig discussie over de samenstelling. Wel zie je dat de klanten niet elke dag onze groenten willen. Vijf dagen in de week vinden ze vaak genoeg. Dan is er daarnaast nog ruimte voor de Chinees of gewoon een patatje. Eenpersoons porties zijn wel een trend het laatste jaar. Ook de vraag naar exotische groenten als rucola en bindsla neemt toe. In de winter moet ik soms bijkopen, want dan zijn de voorraden op en wij leveren het hele jaar rond. Er zijn overigens ook pergola-boerderijen waar op gewoon op is.”

De Nieuwe Ronde in Wageningen is zo’n boerderij. Tuinder Klaas Nijhof: „Mijn klanten oogsten zelf. Daar heb ik geen omkijken naar, dus heb ik ook geen zorgen om de distributie. Ze komen hier met hun eigen tas en vullen die met wat ze willen. Ik zorg dat er voldoende aanbod is. Maar soms is het echt op. Het is hier geen Albert Heijn waar je elk moment van de dag je mandje kan vullen.” Wat als een klant te veel aan zichzelf denkt en permanent zijn tassen goed vult? „Dat soort mensen zijn niet lid van onze pergola. Bovendien staan er altijd mensen – medeleden van de pergola – op het land. Dus er is wel sociale controle.”

Zowel Nijhof als Bakker erkennen dat het, ondanks de sympathie en de goede reacties, nog niet hard loopt met de verspreiding van het pergola-systeem in Nederland. „Veel boeren zijn huiverig voor mensen op hun land”, zegt Nijhof. „Of voor mensen die aan hun producten zitten. Maar ook sommige klanten hebben geen trek in vieze handen. Die kopen liever bij de natuurvoedingswinkel.”

Bakker: „Voor boeren is het een grote stap, meer nog dan voor de consument. Boeren vinden de consument toch een vreemd en vooral grillig wezen. Daardoor is er veel onbegrip. Die knop moet om. De consument is een serieuze partner, daar kunnen we veel van leren. Bijvoorbeeld als het gaat om kwaliteit en smaak. Wij boeren zijn toch vaak opgevoed met groothandelsnormen. Op de Oosterwaarde levert dat soms spannende discussies op, maar over het algemeen stellen de klanten zich bescheiden en constructief op. Anderzijds stel ik me heel open op wat de bedrijfsvoering betreft. Zo’n veertig leden zijn erg actief en praten mee. De rest houd ik op de hoogte via een nieuwsbrief. Die veertig zijn dikwijls ook de leden die meehelpen met de oogst. Anders dan bij De Nieuwe Ronde is dat niet verplicht. Dat meehelpen varieert van een uurtje zakjes afwegen tot drie dagen bijna fulltime meedoen. Die laatste zijn soms mensen die bewust minder zijn gaan werken om hier te kunnen zijn.”

In haar rode overall komt vrijwilligster Daniëlle Blok van het land gelopen om te gaan lunchen. „Ik help hier een middag in de week mee en in de zomervakantie ben ik hier twee weken achtereen te vinden. Ik kende al wel het systeem van groentepakketten sinds mijn studententijd in Nijmegen, maar het pergolasysteem is leuker. Ik ben nu vier jaar lid en al gauw ben ik actief gaan meewerken. Naast mijn werk aan de Hogeschool Utrecht vind ik het heerlijk om lekker met mijn handen op het land bezig te zijn.”

Hier vindt u de gehele bijlage Lekker Groen! (in pdf).