Verantwoord natuurgebruik

weblog Ik roep op tot ‘verantwoord natuurgebruik’! Twee losse woorden die wat mij betreft alles in zich hebben wat Nederland nodig heeft om met de natuur om te gaan. Het belangrijkste voor mij zit in het woord ‘gebruik’.

De Nederlandse natuurbescherming is hard bezig onze ‘cultuur-natuur’ weer terug te brengen naar jaren 70 status; groot hek eromheen en eens per maand onder begeleiding van de boswachter een (betaalde) excursie. De natuur als museum, als iets waar wij mensen geen onderdeel van uitmaken. We mogen er – hopelijk – naar kijken, maar vooral niet aankomen.

Aanleiding is onder andere dit verhaal 'Natuurbescherming schiet haar doel voorbij '. Ik ben het hier zo ontzettend mee eens, de frustratie die uit het verhaal spreekt voel ik ook. Ik heb hier ook bijna dagelijks mee te maken. Overijverige boswachters die met hun auto door het bos scheuren om van dichtbij te kunnen kijken wat ik aan het doen ben en, terwijl ik met camera over mijn schouder over het pad loopt, mij vanuit de auto vermanend waarschuwen dat ik op het pad moet blijven! Zelfs een bekeuring (50 euro nota bene!) wegens 10 minuten te laat nog in het bos. Het argument dat het nog licht is en dat de weg naar de uitgang al lang was ingezet mocht niet baten. In Alaska breekt een olietanker doormidden en onderwijl wordt je in Nederland als natuur-crimineel behandeld.

Want dat is het gevoel wat ik krijg. Natuurbeschermers, gebiedseigenaren en zelfs overheden beginnen natuurliefhebbers te beschouwen als potentiële criminelen. In plaats van zich als gastheer te gedragen word ik argwanend aangekeken als ik het bos betreedt. Wie ben jij? Wat kom je hier doen? Met de 10 geboden die op werkelijk elke hoek in het bos tegenwoordig staat word ik vermanend gewaarschuwd. Was bosbessen plukken vroeger gemeengoed, tegenwoordig valt het bij sommige gemeentes zelfs formeel onder ‘stroperij’. Denk je eens in, plukte je vroeger een mandje met paddenstoelen om ze te laten drogen, tegenwoordig kan het in bezit hebben van meer dan twee paddenstoelen al een boete opleveren van meer dan 100 euro! Een groep kinderen van het kinderdagverblijf waar mijn dochtertje bij zat is met hun leidsters het bos uitgeschreeuwd toen zij vanaf de paden herfstbladeren zochten. Dat mag namelijk niet, die bladeren zijn niet van jou, dat is stelen! Sterker nog, ze hadden niet met een groep het bos in gemogen zonder vergunning, zo luide het betoog van de boswachter. Wat was ik blij dat mijn dochtertje die dag met ons zelf op pad was.

klik voor een vergroting]]>

En waar resulteert dit dan in? Enerzijds in een uniek stukje cultuur-natuur zonder enige vorm van dynamiek. Een status quo op gebiedsontwikkeling. Wel de uiterwaarden onthekken en zogenaamd teruggeven aan de natuur. De wilgenbosjes omarmen en verheerlijken maar zo gauw de eerste bebossing begint, gewoon de natuurlijke vervolgfase van deze natuurontwikkeling, met harde hand uitroeien. Wij zijn dol op een status quo! Ooit ontstonden, door het inzaaien met riet middels vliegtuigen om de uitdroging te versnellen, op agrarische gronden de lepelaarsplassen . Dit bleek per toeval ideaal voor allerlei speciale vogels om te nestelen. Dat is de dynamiek van de natuur, zij past zich aan aan menselijk handelen. Maar nu blijkt dat het ineens slecht gaat met de lepelaars op deze plassen. Ze willen er nu niet meer broeden, wel op andere plekken, maar niet meer daar. Ook dat is dynamiek. Nederland is nou eenmaal klein. Soorten zullen komen en ook weer gaan. Maar zo denkt Nederland niet! Wij zijn dol op status quo! De lepelaars hebben er gebroed en dus moeten ze er blijven broeden. En nog buiten dat dat veel geld gaat kosten gaat dat ook ten koste van ons natuurliefhebber. Wij mochten de plassen al nauwelijks betreden, dat zal er ook niet meer op worden.

En anderzijds in totale natuurvervreemding van de bevolking. Mensen komen niet in de natuur als ze er toch niets mogen, en al helemaal niet als ze de wetgeving en geboden niet snappen. En komt dan het moment dat een stuk bos wordt opgekocht door een projectontwikkelaar, zal er ook geen haan naar kraaien, zeg nou zelf. Zou jij opkomen voor een stuk natuur waar je toch niets in mag en jij zelf als potentiële vernieler wordt behandeld?

De richting van Nederlands natuurbeleid is erop geënt dat wij als mensen per definitie slechte invloed hebben op de natuur en dat dus de menselijke aanwezigheid zoveel mogelijk moet worden voorkomen. De natuur, ook al is deze misschien pas 30 jaar geleden per ongeluk door dezelfde mensenhanden gemaakt, dan maar op slot? Natuur en mens zoveel mogelijk gescheiden?

Maar we komen al zo weinig in de natuur. Het ministerie van LNV probeert juist nu kinderen meer in de natuur te krijgen, natuur is goed voor de gezondheid (veel kinderen zijn te dik) en voor ontspanning. Maar juist ook spannend, de ontdekkingstocht van een kind in het bos is enorm. Het bos is dé ultieme spannende speeltuin waarin kinderen, zonder voorgeprogrammeerd spel als op de computer, hun eigen spel kunnen maken, de natuur kunnen ontdekken en om leren gaan met hun omgeving. De natuur moet geen zoveelste dierentuin worden, het is nu al zo erg dat veel kinderen geen idee meer hebben dat leeuwen niet in Nederland wonen en dat melk niet uit de fabriek komt. Kinderen moeten juist nu de natuur in.

Wrang dat juist deze beleidsdoelen elkaar zo bijten. Niet wat mij betreft overigens. De mens is voor mij onderdeel van de natuur en de natuur is onderdeel van ons dagelijks leven. Uiteraard zijn wij van invloed op de natuur maar het is een illusie te denken dat je dat in Nederland uit kan bannen. En dat moet ook niet! Omarm de natuurlijke dynamiek en leer mensen weer met de natuur om te gaan. De natuur mag je, sterker nog, moet je gebruiken. Dat is onze eigen natuur en die is net zo belangrijk als de natuur van de natuur. Maar wel op verantwoorde wijze, en dat leer je mensen niet door geboden, maar door ze van jongs af aan in de natuur te laten opgroeien en te ontdekken. Laat ze een hut bouwen, laat ze bessen plukken, laat ze paddenstoelen verzamelen. Jac. P. Thijsse vermeldde in 1929 al: ,,Iedereen behoort nu al wel zooveel van paddestoelen af te weten, dat hij er niet bang voor hoeft te zijn. Integendeel, wij moeten ze om velerlei redenen bewonderen en liefhebben. En wie zich het genoegen wil gunnen, eenige soorten van paddestoelen te eten, die kan met weinig moeite en veel plezier een dozijn of zo leeren onderscheiden die lekker en voedzaam zijn.” (met dank aan Michiel Bussink voor dit prachtige citaat). Maar nu, 80 jaar later, kan ik helaas niet zeggen dat Thijsse gelijk heeft gekregen.

En daarom heb ik besloten om niet het prachtige silhouet van die porseleinzwam bij zonsondergang (compleet met luis!) te laten zien, maar een eenvoudig beeld van een Kastanjeboleet. Na het maken van dit beeld heb ik hem namelijk vakkundig afgesneden en is hij, samen met een aantal van zijn broertjes en zusjes in een zalige ragout verdwenen. Ik roep op tot ‘verantwoord natuurgebruik’, dat is wat Nederland nodig heeft!

De techniek kun je terugvinden op mijn website maar is wel anders dan normaal‿