Bomen planten werkt alleen op grote schaal, maar waar dan?

Het is prima als mensen hun klimaatlast willen compenseren, maar een duurzame samenleving komt met dit systeem niet dichterbij.

Wie het vliegtuig pakt, draagt bij aan de opwarming van de aarde. Een vlucht van Amsterdam naar New York is goed voor een ton CO2 per passagier. Dat is bijna 10 procent van de jaarlijkse CO2-uitstoot van de gemiddelde Nederlander.

Mensen met een duurzaam hart zit dat niet lekker, maar zij kunnen tegenwoordig hun klimaatdruk (of schuldgevoel) afkopen. Tegen een relatief kleine vergoeding planten organisaties zoals Trees for travel of Greenseat bomen die de uitgestoten CO2 weer opnemen. Het systeem oogt sympathiek en op zich is er niets op tegen dat mensen die voor hun werk of vanwege een onbedwingbare reislust moeten vliegen, dit gedrag compenseren.

Toch zijn dergelijke organisaties niet in de Duurzame 100 terechtgekomen, de lijst van invloedrijke duurzame Nederlanders van Trouw. Niet omdat ze zijn vergeten of omdat de drijvende krachten erachter minder bekend zijn, maar omdat dit systeem niet de weg wijst naar een duurzame samenleving, meent het expertpanel dat de lijst maakte.

In de eerste plaats is deze vorm van klimaatcompensatie niet waterdicht. De bomen zouden in theorie voor de eeuwigheid moeten blijven staan; anders komt de CO2 alsnog in de atmosfeer terecht. In de praktijk bieden de organisaties veelal een garantie van honderd jaar, en zelfs daarvan is het zeer de vraag of dat wordt gehaald. Bij controles blijken de bossen niet zelden gekapt of platgebrand, omdat de lokale bevolking in bijvoorbeeld Afrika geen boodschap bleek te hebben aan westerse compensatiedoelen.

Om die reden wordt de compensatie steeds vaker gezocht in duurzame technologie. Betaal als vliegtuigpassagier mee aan een windmolen in Afrika: de CO2 die daar dan wordt bespaard, heft jouw uitstoot op. De vraag is wel of die windmolen of dat zonnepaneel er niet ook gekomen was zonder die westerse bijdrage.

De mooiste oplossing is daarom van de bijdrage emissierechten te kopen. Europa geeft een beperkte hoeveelheid rechten uit om CO2 uit te stoten en als luchtvaartreizigers daar wat van opkopen, blijft er voor de rest van Europa minder over.

Het probleem bij al die opties is: ze werken alleen als niet teveel mensen het doen. Alle in- en uitgaande vluchten van Europa zijn samen goed voor ruim 200 miljoen ton CO2 per jaar, ongeveer net zo veel als de hele Nederlandse uitstoot. Als we daar bijvoorbeeld allemaal bomen voor zouden planten, kwam er elk jaar een bos bij ter grootte van half Nederland. Bos dat dus ook nog tot in de eeuwigheid moet blijven staan.

In een duurzame wereld mag ieder mens nog geen kwart van de CO2 produceren waar de gemiddelde Nederlander nu goed voor is. Daarom moet alles uit de kast worden gehaald: duurzame energiebronnen, zuinige apparaten en huizen en gedragsverandering. Het is nog wel denkbaar dat we over niet al te lange tijd kunnen rijden in elektrische auto’s die worden gevoed door windmolens. Vliegtuigen zullen het van efficiëntere motoren moeten hebben, en van biobrandstof. Maar dat is verre toekomst. Voorlopig passen vliegtuigen niet in een duurzame wereld. Klimaatcompensatie verandert daar niet veel aan.