Eenden zijn veilig in de Grote Otterskooi

Natuurmonumenten herstelt in De Wieden de grootste eendenkooi van Europa. Niet voor de vangst maar als juweel van cultuur en natuur.

Een rietkraag van vers gevlochten matten onttrekt de plas aan het zicht. Alleen waar het water uitloopt in een smalle sloot – ’een pijp’ in vaktaal – staan de schermen schuin zodat een man en zijn hond er tussendoor kunnen glippen om naar binnen gelokte eenden verder op te jagen. De sloot eindigt in een schuin aflopende schacht van gaas, ’de spiegel’. Daarachter wacht de dood, in de vorm van een soort konijnenkooi. Bij eenden die hier belandden, werd rigoureus de nek omgedraaid.

In de Grote Otterskooi gebeurt dat allang niet meer. Eigenaar Natuurmonumenten staat jacht alleen toe als dat strikt noodzakelijk is. En van eendenoverlast is in De Wieden, het natte veengebied bij Giethoorn, geen sprake.

De vangst van wilde eenden werd in de jaren zestig en zeventig afgebouwd. Toch is de eendenkooi van grote waarde voor het gebied, vertelt beheerder Wessel Fokkema. „Het moerasbos dat rond de plassen ontstond, is een rustplaats voor watervogels, boom- en steenmarters en de otter, die een paar jaar geleden weer in de kop van Overijssel is uitgezet. Daaraan dankt de kooi trouwens niet zijn naam. Die komt van de oorspronkelijke eigenaar, de familie Otter.”

In de buurt van een eendenkooi kon de natuur haar gang gaan. Voor de omgeving gold het heerlijkheidsrecht: verboden toegang voor iedereen behalve de kooiker. Die werkte in stilte achter de schermen, omdat eenden heel gevoelig zijn. Ook buiten het gebied, in een ruime cirkel rond de kooi, mocht geen verstoring plaatsvinden. Sommige bomen bij de Otterskooi zijn wel tweehonderd jaar oud. „Eendenkooien zijn juweeltjes van natuur en cultuur”, vindt Fokkema. „De natuur is er ongerept en tegelijk laten ze het gebruik door de mens van die natuur zien.”

Daarom brengt Natuurmonumenten, met Europese en provinciale subsidie, de Otterskooi terug in zijn oorspronkelijke staat. Medewerkers van de NoordWestGroep, die de sociale werkvoorziening in de kop van Overijssel uitvoert, vlechten het riet in de omheining, brengen het gaas aan, maken kijkgaten en plaatsen een kooi aan het einde van elke pijp. Nog een week of wat, daarna begint het seizoen voor de plantsoenendienst en daarvoor heeft de NoordWestGroep zijn mensen hard nodig.

Intussen baggert een stil bootje slib en wortels van de gele lis uit de vijf plassen die de Otterskooi beslaat. Met een omvang van dertig hectare is die tien keer zo groot als de gemiddelde eendenkooi. ’Vermoedelijk de grootste ter wereld’, schreven G.D. van der Heide en T. Lebret 65 jaar geleden in ’Achter de schermen, een boek over eendenkooien’. Natuurmonumenten kocht het gebied in 1939, een paar jaar na de eerste aankoop van een eendenkooi, waarmee de vereniging 75 jaar geleden haar intrede deed in het moeras.

Het gebied is nog steeds afgesloten. Alleen vaarexcursies doen de Otterskooi aan, tien- tot vijftienduizend bezoekers per jaar. Natuurmonumenten breidt de excursies uit. Er komt een junglepad rondom de vijf plassen, waar de wandelaars zich ’s zomers in een oerwoud zullen wanen, belooft Fokkema. De kooi blijft ook in de winter open, dan kunnen eenden en ander waterwild er terecht.