PvdA-nota ademt populisme Obama

Er is niets mis met de PvdA-integratienota. Problemen worden benoemd, en we weten wat ons te doen staat.

De integratienota van de Partij van de Arbeid is geen ’goedkoop populistisch’ stuk, zoals de Groningse PvdA-wethouder Frank de Vries stelt (Podium, 26 januari). Het is een eerste stap die de taal van de PvdA weer terugbrengt bij haar electoraat.

Te lang is de PvdA gegeseld door het politiek correcte denken van het hoogopgeleide deel der babyboomgeneratie. Deze groep, die hun ouders een te lakse houding verweet tijdens de Tweede Wereldoorlog, manoeuvreerde zich in een verkrampte, zichzelf versterkende houding die resulteerde in een zeer beperkt arsenaal aan uitingen op het gebied van minderheden.

De hele samenleving werd hierin meegetrokken. Enkelingen als Bolkestein of Fortuyn die het dorsten om kritische opmerkingen te maken over integratie, werden op één lijn gezet met extreem-rechts of populisten. De historicus Roelof Bouwman schrijft in 1998 dat de term ’populisme’ in PvdA-kringen snel uit de kast wordt gehaald als ’een politieke partij luistert naar minder politiek-correcte opvattingen van minder hoogopgeleide kiezers uit minder welvarende buurten’. En dat lijkt ook nu weer het geval te zijn.

Het electorale succes van Fortuyn heeft laten zien dat problemen in de maatschappij zich niet laten doodzwijgen. De PvdA bevond zich vanaf dat moment in een dilemma: de partijelite bleek niet meer in staat hun mening op te leggen aan de samenleving. Dit kwam doordat het eigen beleid, het ’verheffen der arbeidersklasse’ goeddeels was gelukt. Hoger opgeleid en mondiger dan ooit lieten de traditionele arbeidersbuurten in 2002 weten dat de PvdA niet meer standaard op hun steun kon rekenen. Dat de sociaal-democraten moeten werken voor hun stem.

Deze integratienota is een stap in de goede richting. Het benoemt zaken zoals ze zijn. De kritiek (dat alleen gekeken zou worden naar wat niet goed is) is compleet onlogisch. Een nota over onze sociale zekerheid met louter opsommingen van zaken die ’zo goed gaan’ zou door een partijcongres terecht naar de prullenmand worden verwezen. Echter, als het de integratie betreft moeten de eieren weer op de grond gelegd worden en moeten we toch vooral ook het positieve benadrukken. Dat is onzin.

Een nota is er om zaken die verkeerd gaan aan te tippen. En om perspectieven te bieden. Wat de nota ook keurig doet. Met het benoemen van problemen worden de talloze allochtonen of Nederlanders van buitenlandse komaf die hier perfect geïntegreerd zijn, helemaal niet over een kam geschoren met raddraaiers. Sterker nog: door het expliciet en overdreven benadrukken van positieve punten, wordt de materie alleen maar gevoeliger en moeilijker bespreekbaar. Daar schiet niemand wat mee op.

Tenslotte het woord populisme. De exacte betekenis van het woord in het publieke discours is onduidelijk. Op dit moment wordt de term voornamelijk gebruikt om voorstellen zo snel mogelijk en zonder verdere toelichting te diskwalificeren. Onterecht. Populisme heeft vele gedaantes. Eén daarvan is het spreken van de taal van de burger die de volksvertegenwoordiger daadwerkelijk vertegenwoordigt. Het weten en begrijpen wat er leeft onder de bevolking. Maar ook ’kansen zien in plaats van bedreigingen’ en de burger weten te mobiliseren om zich in te zetten voor de samenleving. Bijvoorbeeld door het gebruik van beschaafd nationalisme, zoals Arie van der Zwan het noemt.

Barack Obama heeft talloze malen gebruik gemaakt van populistische retoriek. Ondanks het aankondigen van harde maatregelen, heeft hij een hele natie weten te mobiliseren en voorzien van een hoeveelheid hoop en wilskracht die absoluut nodig is voor het succesvol aangaan van de komende uitdagingen.

Deze nota heeft, op een andere schaal, diezelfde potentie. De problemen worden benoemd, we weten wat ons te doen staat. Nu is het taak om niet terug te kruipen in de verkrampte houding uit de jaren zeventig en tachtig, maar zeggen waar het op staat en vervolgens ook daadwerkelijk de mogelijkheden te scheppen voor iedereen in onze samenleving om zich te kunnen ontplooien. „Trots en ambitie terugbrengen in de mensen, dat is niet rechts, dat is niet links”, zei Wouter Bos vorige week. En daar heeft hij gelijk in.