Geloof moet gerelativeerd, vinden religieuze satirici. Dat houdt gelovigen en hun leiders scherp. Robin de Wever deed als student godsdienstwetenschap onderzoek naar religiesatire.

Hier blogt hij over christelijke spot, joodse gein en een profeet met een bom in zijn tulband. Deze week: de joodse grap.

"Een man uit een verre stad komt bij een jonge 'moderne' rabbi. Hij doet een vreemd voorstel. "Ik wil dat je bemiddelt tussen mij en de Allerhoogste", zegt hij. "Ik heb wat bezwaren tegen Hem."

"Waarom komt u naar mij?", vraagt de jonge voorganger. "Is er in uw eigen stad geen rabbi?"

"Jawel, zegt de vreemdeling. "Maar hij is een godvrezend man. Hij kan toch niet objectief oordelen? Nee, dan u, rabbi. U staat te boek als iemand die zich niets van God aantrekt, dus u kan ik vertrouwen."

(Vrij vertaald uit 'Filled with laughter' van Rufus Learsi)

De doorsnee jood is een antiheld. Hij is geldzuchtig, stoot zich meer dan eens aan dezelfde steen en begrijpt niets van zijn god. Zelfs rabbijnen tonen zich regelmatig onnozele schlemielen. Zoals ik in de kop van deze blogpost gechargeerd stel: de jood is dom en aandoenlijk. Lach gerust om hem.

Joden doen dat zelf immers ook. Zoals bekend nemen orthodoxen en liberalen zichzelf al eeuwenlang met satirische verhalen op de korrel. Hun sympathieke 'witzen' zijn misschien wel het voornaamste voorbeeld van kritische religiehumor.

Cultuur
De joodse traditie is één van de zeldzame culturen waarin humor een essentiële rol speelt. Een greep uit de successen: Immanuel van Rome (13e eeuw) en Shalom Aleichem (19e en 20e eeuw) gelden als grote joodse schrijvers.

Van Rome schreef pikante bijbelparodieën, Aleichem blonk uit in puntige witzen ("Hoe beroerd het ook gaat, je moet doorgaan met leven. Ook al ga je er dood aan.") Later veroverde Max Tailleur met zijn moppenboekjes menig Nederlands toilet.

Joods theater en komedie staan aan de wieg van, onder meer, Amerikaanse stand-up comedy. De Joodse Omroep reserveerde dit jaar zelfs wekelijks een halfuur van zijn schaarse zendtijd voor theaterhumor.

Medicijn
Waarom eigenlijk? Wel, witzen zijn vermakelijk, maar bevestigen ook de onderlinge verbondenheid. Immers: geen beter medicijn tegen verdeeldheid dan een grap over hoe onnozel je beiden bent.

Tegelijk is de grap een religieuze oefening. Joden bewijzen ermee hoezeer de mens God nodig heeft, meent witz-verzamelaar Henry Spalding. Zonder hulp van boven is hij tragisch en letterlijk lachwekkend. Die wijsheid kun je verpakken in strenge dogma's, maar ook in luchtige gein.

Robin de Wever is journalist. Hij volgde de master Religie en Levensbeschouwing aan de Vrije Universiteit. Zijn scriptie en journalistieke werk vindt u op www.robindewever.nl.