opinie Als de voortekenen niet bedriegen, is er een revival van de ouderenemancipatie in Nederland. Een politieke partij die specifiek voor senioren opkomt, heeft weer voldoende stemmers voor een plek in het parlement. Deze ontwikkeling bevestigt dat het hoog tijd is voor integraal beleid dat de negatieve gevolgen van de vergrijzing duurzaam oplost, en de positieve gevolgen verzilvert. Maar het generatieconflict ligt op de loer, als de belangen van jongeren en ouderen tegen elkaar uitgespeeld worden. Kern van goed ouderenbeleid is juist dat jong en oud samen profiteren.

De mythes over ouderen of senioren zijn hardnekkig. Het beeld van 'de' senior, die zich als lid van een homogene groep miskend en genegeerd voelt, klopt niet. Van de 2,7 miljoen 65-plussers of zes miljoen 50-plussers die Nederland telt (bron: CBS), stemde de overgrote meerderheid op een traditionele partij. 27 procent van de 65-plussers stemde PvdA, 26 procent VVD en 20 procent CDA. Deze partijen hebben de afgelopen jaren niets extra's gedaan voor ouderen, maar worden daarvoor niet gestraft.

Daarnaast zien we de vooroordelen van 'jongeren' (50-minners?) dat senioren niet productief en duur zijn, en dat ze, na geprofiteerd te hebben van de hoogconjuctuur van de jaren tachtig en negentig, de jongeren met de smeulende resten van onze welvaart achterlaten. Onzin. Senioren zijn zich juist heel bewust van hun noodzakelijke bijdrage aan de maatschappij, zo blijkt onder andere uit het enorme aantal senioren dat vrijwilligerswerk doet. Binnen Europa is Nederland kampioen: ongeveer 27 procent van de 50-tot 65-jarigen, en 31 procent van de 65- tot 75-jarigen zet zich belangeloos in. Maar liefst 40 procent van de 65-plussers draagt actief bij aan recreatieve organisaties, zoals sportverenigingen. Daarnaast zetten zo'n anderhalf miljoen mensen (oud en jong) zich als mantelzorger in voor een zieke naaste. En ook als het gaat om betaald werk doen de Nederlandse senioren het niet slecht: ruim 58 procent van de 55-plussers heeft betaald werk, tegen een Europees gemiddelde van 51 procent. De arbeidsdeelname is flink gegroeid.

Generatieconflict bestaat niet
Gaat het dan goed met de Nederlandse senior? Nee, er moet nog veel gebeuren. Maar laten we in vredesnaam beleid formuleren op feiten, in plaats van op vooroordelen van de senior als profiteur of de senior als slachtoffer. Het wordt tijd dat we de belangenovereenkomsten tussen jong en oud benadrukken, in plaats van telkens te zoeken naar de verschillen. Laten we inzien dat het generatieconflict niet bestaat.

Het is tijd voor actieve ouderenemancipatie. Niet op de barricaden; we moeten de emancipatie van senioren niet versmallen tot het behartigen van hun (veronderstelde) belangen. Emancipatie van senioren betekent dat de samenleving op een heel andere manier leert kijken naar deze levensfase. Alleen zo kunnen we positieve gevolgen van de vergrijzing, zoals het enorme aanbod van vrijwilligers en mantelzorgers, benutten.

Een leven lang leren
Wat hebben we nodig om mensen in staat te stellen tot op hoge leeftijd volwaardig mee te doen in onze samenleving? We moeten de arbeidsmarktpositie van ouderen verbeteren - in 2011 werd slechts twee procent van de vacatures ingevuld door 55-plussers, waardoor de kennisoverdracht van oudere naar jongere werknemers verloren gaat. Forse investeringen in het imago van oudere werknemers zijn nodig, evenals een leven lang leren. Maar we moeten ook inzien dat werk slechts een onderdeel is van actief ouder worden. Integraal beleid gaat over betaald werk, vrijwilligerswerk, mantelzorg en de mogelijkheid zelfstandig te blijven wonen, met behulp van goede woonoplossingen en toegankelijk openbaar vervoer.

Iedereen kan en moet een bijdrage leveren. In 2040 zijn er op elke gepensioneerde nog maar twee werkenden. We kunnen die tijd niet overbruggen als we de handen niet ineenslaan. Iedereen moet mee kunnen doen. De samenleving moet seniorvriendelijk zijn. De grote uitdaging de komende jaren is de verzorgingsstaat zo in te richten dat essentiële diensten in zorg en welzijn, mobiliteit en huisvesting toegankelijk blijven voor (toekomstige) senioren.

Ten slotte moet de aandacht gaan naar de echte zwakkeren in de samenleving. Mensen die geen regie over hun leven kunnen voeren, omdat zij te ziek zijn, geen mensen om zich heen hebben of onvoldoende inkomen hebben om volwaardig mee te kunnen doen in de maatschappij.