opinie De rooms-katholieke kerk is in de overgang van het oude naar het nieuwe tijdvak. Er is de overgang in de evangelieverkondiging: van een verkondiging in middeleeuwse, dogmatische, onbegrijpelijke taal naar een verkondiging in een taal die bij de tijd past en inhoudelijk naar de kern van het christelijke geloof gaat. Er is de overgang van kerkmodel, van de principes voor de leiding, het bestuur en de organisatie van de kerk.

Vandaag precies vijftig jaar geleden begon de jongste poging tot correctie en vernieuwing. Dat had plaats tijdens het Tweede Vaticaans Concilie. Het concilie mislukte grotendeels toen paus Johannes XXIII, de motor van de vergadering, voor het einde van het concilie overleed.

Zijn opvolgers Paulus VI, Johannes Paulus II en Benedictus XVI hebben gekozen voor een conservatieve en restauratieve koers in plaats van voor verdere vernieuwing. Het enige wat de kerk doet, is haar verval afremmen en zich in het Vaticaan wentelen in de oude liturgie vol glans en glorie om zo haar verloren innerlijke morele glans te verdoezelen.

Taal die bij de tijd past
De kerk heeft een groots project nodig dat het nieuwe tijdperk aankondigt; een echt oecumenisch concilie, Vaticanum III, samengeroepen door de opvolger van Benedictus XVI, of diens opvolger. Vaticanum III moet drie noodzakelijke doorbraken realiseren. In de eerste plaats een gepast antwoord vinden op de geloofscrisis. Dat vereist het doordringen tot de kern van het christelijke geloof en het antwoord geven op de vraag welke kerk God nodig heeft. Daarbij hoort de noodzaak om Jezus' boodschap niet langer over te brengen in een middeleeuwse, dogmatische en voor de leken onbegrijpelijke taal, maar in een taal die bij de tijd past. Alleen dan komt Jezus als levende werkelijkheid onze tijd binnen.

Nieuw kerkmodel
De tweede doorbraak beoogt het uittekenen van een nieuw modern kerkmodel. Het bestaande model is de oorzaak van de innerlijke aftakeling in de rk kerk van het Westen.

De kerk heeft de bodem van het verval bereikt: 3 tot 5 procent kerkgangers. Het instituut kerk mist geloofwaardigheid, dynamisme en wervende kracht om de uitdagingen van het derde millennium effectief te beantwoorden. Het roomse kerkmodel is zo arrogant en uit de tijd, dat miljoenen christenen de kerk als instituut totaal negeren.

Indien de kardinalen en de bisschoppen het nieuwe kerkmodel niet tot stand helpen brengen, zal het Vaticaan en de katholieke kerk door innerlijk verval en corrosie in elkaar klappen onder overdruk van de (ex-)gelovigen van de christelijke kerken. Dat kan sneller gebeuren dan iedereen verwacht, maar het bestaande model kan het evengoed nog lang uitzingen zonder fundamentele hervormingen.

Het kerkmodel zal niet veranderen zolang de meerderheid van de kardinalen en de bisschoppen de illusie behoudt dat het huidige kerkmodel nog voldoende innerlijke kracht heeft om tegencultuur tegen de secularisering op te werpen en tegelijk de toenemende vervreemding tussen hogere clerus en de (ex-)christenen te overwinnen.

Geen moraliserend vingertje
De derde doorbraak gaat over de nieuwe maatschappelijke verantwoordelijkheid van de kerk in de postmoderne tijd. De wereldautoriteiten moeten nu de kans grijpen op een vreedzamer en rechtvaardiger wereldorde voor de mensheid. Anders kan onze aardbol niet overleven.

In dat proces zal een oecumenisch open en tolerante, universele kerk zich moeten inzetten voor de mondige en intelligente vertegenwoordiging van de christelijke waarden in de huidige seculiere en pluralistische maatschappij, maar altijd in de context van de gemeenschappelijke waarden van alle mensen.

De kerk moet steeds voor ogen houden dat het evangelie niet meer kan dan de beslissende criteria tot handelen aanwijzen. Ze moet vermijden pasklare oplossingen te formuleren. Ze moet met doelvoorstellingen komen in plaats van partij te kiezen, met grondkeuzes in plaats van morele concepten. Ze mag zich zeker niet in allerlei kwesties mengen met het moraliserende vingertje omhoog.

Hernieuwd geloof
Niemand behalve God weet wanneer deze drie doorbraken er zullen komen. Maar ondanks het dieptepunt waarin het instituut kerk zich nu in het Westen bevindt, zal het verenigde christendom zich ooit herpakken, door een tot de kern toe hernieuwd geloof, door de kracht van een nieuw kerkmodel en door een nieuwe maatschappelijke verantwoordelijkheidszin.