weblog Een groot aantal partijen toont zich op zijn mooist door tegen de langstudeerboete te zijn. Maar sommigen van hen compenseren dit met het invoeren van een sociaal leenstelsel. Een slecht idee met pijnlijke gevolgen zowel voor de student zelf als voor de maatschappij.

Het leenstelsel zorgt voor minder hoger opgeleiden,  een slechte financiële positie voor starters en pakt juist de zwakkeren. Het is daarom helemaal niet zo 'sociaal' zoals de PvdA, net zoals partijen als D66 en VVD vóór het invoeren van een sociaal leenstelsel, wil doen geloven.

De keuze om een vervolgopleiding te doen wordt een minder vanzelfsprekende stap als er geleend moet worden. De HBO-raad gaf onlangs aan dat zij verwacht dat zo'n 20.000 scholieren niet gaan studeren ten gevolge van een leenstelsel. Dit is logisch: scholieren gaan de afweging maken of een studie wel de investering waard is, maar waar moet een 17 of 18 jarige dit nou op baseren? Een studie geeft geen baangarantie en wordt daarmee een risico. Dit is niet alleen slecht voor de ontplooiing van het individu, maar ook voor de gehele samenleving die baat heeft bij een hoog opgeleide bevolking.

Verlies voor de kenniseconomie
De scholieren die wel voor een studie kiezen, zullen bewuster kiezen voor studies waarmee ze een grotere kans hebben de schuld terug te kunnen betalen. Bepaalde studies zullen veel minder gekozen worden. "Mooi, ga maar iets doen waar je wat aan hebt in de samenleving!" is dan een argument. We zullen het niet ontkennen: G500 wil ook dat studenten een opleiding met een goed arbeidsmarktperspectief doen.

Een belangrijke factor wordt echter vergeten: wie kiest er dan nog voor een opleiding tot leraar? Werk in de onderwijssector is er zeker, maar dezelfde overheid die het leenstelsel invoert regelt niet vervolgens dat er genoeg geld is om leraren tegen een goed salaris voor te klas te zetten.

Studenten die een goede baan vinden na hun studie, kunnen de keuze maken om versneld of minimaal af te lossen, afhankelijk van wat handig is gezien de rentestand. Iemand die een felbegeerde management traineeship weet te krijgen kan de schuld in een paar jaar lachend afbetalen. Minder bedeelde hoger opgeleiden, veelal van het hbo met vrijwel geen kans op een dergelijke 'top-startersfunctie', kunnen deze keuze niet maken.

Zij die minder verdienen voelen de molensteen om de nek steeds zwaarder worden. De studieschuld loopt op door de rente en zodra ze eindelijke werk hebben, moeten ze alsnog afbetalen. En wie zijn dit? Onze verpleegkundigen, leraren en promovendi, met hun modale inkomens. Zij die het hoger opgeleide werk doen wat wel even moet gebeuren, wat we allemaal héél belangrijk vinden, maar waar niet iedereen echt zin in heeft. Hen zadelen we op met afbetalingen van 5 tot 8 procent van hun maandinkomen als starter. Dit is het eerlijke, 'sociale', stelsel.

Verlaging van studierendement
Studeren is duur en de overheid poogt al langer om het studierendement te verhogen. Maar toen kwam het leenstelsel. Om de hogere kosten voor het studeren op te kunnen brengen, zullen studenten met leenangst meer gaan werken, en hebben dus minder tijd voor hun studie. Resultaat: studenten zullen minder snel afstuderen en het niveau van het hoger onderwijs zal nog lager worden om dit op te vangen.

Hoger opgeleiden komen de arbeidsmarkt op zonder degelijke voorbereiding op wat ze moeten gaan doen op die arbeidsmarkt - we hebben het 'betere studiekeuze effect' hiermee dan ook meteen weer tenietgedaan.

Afgestudeerden zullen veel nadelen van de hogere studieschuld ondervinden. Het verkrijgen van een hypotheek is moeilijker bij de hogere maandlasten die de studieschuld met zich meebrengt. Jonge mensen worden met het invoeren van een leenstelsel, en de daarmee samenhangende langlopende schuld, op een enorme achterstand gezet. Zij kunnen zo niet helpen de woningmarkt van het slot af te krijgen.

Heren en dames politici, ik verheug me er nu al op om te zien hoe u hier spijt van heeft, en u niet weet hoe u deze wijziging ongedaan gaat maken. Gun me dat genoegen alstublieft niet. Kijk niet alleen naar het geld dat hiermee vandaag vrij kan komen. Kijk naar de effecten op de keuzes van jonge mensen en de langetermijneffecten van die keuzes op Nederland. Wilt u écht de komende generatie hoger opgeleiden van Nederland al op 3-0 achterstand plaatsen voordat hun wedstrijd begonnen is?

Jelle Veraa (25) maakt deel uit van de Denktank van G500. De deelnemers van deze beweging zijn lid geworden van VVD, PvdA en CDA om de Nederlandse politiek ontvankelijk te maken voor hervormingen. G500 wil haar tienpuntenplan in de hoofden van politici en de kiezer brengen op 12 september wanneer de verkiezingen voor de Tweede Kamer plaatsvinden.