Moet het CDA de koers verleggen naar het midden? Een oud-senator vindt van wel, maar voorspelt dat dan het kabinet valt. Een oud-bestuurder heeft vraagtekens.

In de uitnodiging voor het CDA-congres stond een merkwaardige oproep: of de leden alsjeblieft geen resoluties willen indienen. Alle tijd is nodig voor presentatie van het Strategisch Beraad. En ongetwijfeld moet ook Maxime Verhagen nog zijn 'afscheidsspeech' houden. Kennelijk overheerst na het Mauro-debacle het verlangen naar een feelgoodcongres, vol eenheid en nieuw elan.

Toch kan zo'n feestelijk begin van het nieuwe jaar niet maskeren dat het CDA onverminderd in een spagaat verkeert. Het rapport van het Strategisch Beraad zal dit waarschijnlijk pijnlijk zichtbaar maken.

Dat zit zo. Gezien opdracht en samenstelling zal de commissie-De Geus niet pleiten voor een ruk naar rechts. Integendeel: uitlatingen in bijvoorbeeld het ledenblad duiden eerder op een stevige koers richting het 'radicale midden'.

Er is ook alle reden voor zo'n middenkoers. De commissie-Frissen, die kort na het fameuze partijcongres in Arnhem rapporteerde over de verkiezingsnederlaag, constateerde al dat het vorige CDA-verkiezingsprogramma zo ongeveer het slechtste ooit was, geen CDA-profiel had en bijdroeg aan een beeld van het CDA als 'VVD light'. Een conclusie die het CDA-congres vervolgens unaniem overnam. Het Strategisch Beraad moest een nieuwe koers uitzetten, weg van het oude 'VVD light'.

De nieuwe koers die de partij zal kiezen, zal heel ver afstaan van inhoud, toon en kleur van het kabinetsbeleid. Daar begint de spagaat.

Maar er is meer. Het CDA pleitte al ten tijde van het kabinet-Balkenende voor een grondige hervorming van de arbeidsmarkt. Een groot deel van de achterban is geporteerd voor verduurzaming van de economie. Ook is binnen het CDA allang het inzicht doorgebroken dat de woningmarkt hervormd moet worden. Deze drie majeure onderwerpen voor een ambitieuze hervormingsagenda zijn in de huidige gedoogcoalitie taboe verklaard. Maar in het werkstuk van De Geus c.s. zullen ze prominent voorkomen.

Wat wordt dan het beeld? Niet zo best: het CDA wil grondig hervormen, verklaart dat tot hoogste prioriteit, maar de komende 3,5 jaar nog even niet, want we gaan eerst loyaal het regeerakkoord met Rutte en Wilders uitvoeren. Het regeerakkoord waarin 80 procent van het slechtste CDA-program ooit is terug te vinden. Inderdaad: een zeer pijnlijke spagaat.

De kans is groot dat er ook nog extra bezuinigd moet worden. Het CDA dreigt dan - onder druk van Wilders - op het punt van ontwikkelingssamenwerking te gaan schuiven. Als het rapport van De Geus hierover zaterdag niets zegt, is dat een veeg teken.

Dan komt opnieuw grote druk te liggen op de leden van de Tweede Kamerfractie voor wie de veiligstelling van de ontwikkelingssamenwerking destijds zwaar meewoog bij de instemming met het gedoogakkoord. De handhaving van de norm van 0,7 procent bnp voor ontwikkelingssamenwerking was een van de echte kroonjuwelen.

Na de mededeling van Maxime Verhagen dat hij niet beschikbaar is voor het leiderschap, zag men al enige reflexen in de reacties uit CDA-kring: nu moest er eindelijk eenheid komen. De 'verliesvermeerderaars' van de peilingen moesten zich maar eens voegen naar de tweederde meerderheid.

Niet degenen die het CDA in de pijnlijke spagaat brachten, krijgen de schuld, maar degenen die er destijds al voor waarschuwden. Niet degenen die verantwoordelijkheid namen voor taboeverklaring van hervormingen - waarmee het CDA zich zou kunnen onderscheiden - moeten zich verantwoorden, maar degenen die het typische CDA-punt van 0,7 procent bnp voor ontwikkelingssamenwerking verdedigen. Niet degenen die politiek verantwoordelijk zijn voor de verdere electorale achteruitgang worden op de korrel genomen, maar degenen die niet hechtten aan het pluche.

Het CDA staat de komende weken en maanden voor een beslissende keus: ruim drie jaar doorregeren, tegelijk beweren straks met volle kracht weer naar het midden te koersen en hopen dat de kiezers dit normaal vinden.

Of nu meteen kiezen voor een eigen koers, zelfrespect behouden en zonodig het pluche opgeven. Het is te hopen dat het CDA-kader zaterdag het verlangen naar een feelgood- congres nog even bewaart tot een moment dat er echt reden voor is.