opinie Het CDA kan niet in de publiciteit komen, of de vraag wordt gesteld: "Wie is of wordt de politieke leider?" Intussen buitelen de namen van potentiële 'politieke leiders' over elkaar heen: Verhagen, Eurlings, De Jager, Bleker, Peetoom, Van Bijsterveldt, Spies, De Geus, allemaal zijn ze al eens langs gekomen.

Als laatste heeft onlangs ook Jack de Vries zichzelf aan het rijtje toegevoegd, zij het met de restrictie dat het "nu niet aan de orde" is; nu, dan weet je het wel. Al die suggesties hebben de onzekerheid en verwarring alleen maar groter gemaakt.

Vanouds berustte de politieke leiding van het CDA bij de fractievoorzitter in de Tweede Kamer. Als deze bij de formatie minister of zelfs minister-president werd, dan ging de politieke leiding over op de nieuwe fractievoorzitter.

Onder Jan Peter Balkenende is dit veranderd. Bij het overlijden van oud-staatssecretaris Van der Reyden in 2006 verscheen er plotseling een rouwadvertentie namens het CDA, ondertekend door de partijvoorzitter en door Balkenende als 'partijleider'. Bij de eerstvolgende advertentie van de partij was dit al geëvolueerd tot 'politiek leider'. Sindsdien gold de fractievoorzitter min of meer als zetbaas van de premier. Het is een andere politieke cultuur, strijdig met een strikte scheiding van besturende en controlerende machten, maar niet onmogelijk.

Er treden wel complicaties op, als de aldus gekozen politieke leider tussentijds vertrekt, zoals bij het CDA na de laatste verkiezingen het geval was. Niemand was gekozen met het mandaat van Balkenende. Er was iets voor te zeggen, dat die functie dan aan nummer 2 van de lijst en vice-fractievoorzitter zou toevallen. Maar Ank Bijleveld gaf er de voorkeur aan commissaris van de koningin in Overijssel te worden, zoals zij ook eerder al de Kamer tussentijds had verlaten om burgemeester te worden.

Daarmee was de fractie vrij in haar keuze. Zij koos Maxime Verhagen, die de functie al eerder had bekleed. Bij de formatie van het kabinet-Rutte in 2010 gaf hij er echter de voorkeur aan minister te worden. Voor enigerlei aanspraak dit te combineren met het politiek partijleiderschap was geen enkele grond. Met zijn vertrek uit de fractie was de functie van politiek leider opnieuw vacant. De fractie voorzag daarin door haar keuze voor Sybrand van Haersma Buma.

Daarmee zijn voor het moment de verhoudingen volstrekt duidelijk. Alle acties om die te doorbreken kunnen de verwarring in de partij alleen maar groter maken en het gezag van de fractievoorzitter ondergraven. Daaronder viel bij voorbeeld de oproep van de Eerste-Kamerfractie om Verhagen tot politiek leider uit te roepen, wat door partijvoorzitter Ruth Peetoom gelukkig meteen van tafel is geveegd. Zolang de bestaande verhoudingen niet worden gerespecteerd zal de onrust alleen maar toenemen.

Nu zal wel weer worden geroepen, dat dit weer zo'n typische oprisping is van zo'n 'linkse' mastodont, die maar niet kan verkroppen dat er met Wilders wordt geregeerd. Daarom herinner ik er maar aan, dat Van Haersma Buma tot de voorstanders van het regeer/gedoogakkoord behoorde. Het gaat mij alleen om zuivere verhoudingen en het respecteren daarvan. Alle discussies die deze verhoudingen ondergraven doen de partij afbreuk. Daarvoor gaat zij mij te zeer aan het hart.

Dit alles laat onverlet, dat de partij volstrekt vrij blijft om bij de volgende verkiezingen voor de komende periode de lijsttrekker te kiezen, die zij daarvoor op dat moment het meest geschikt acht. Al zou ze wel goed doen daarbij tevens aan te geven, op wie bij eventuele kabinetsdeelname de rol van politiek leider zou overgaan.