opinie Regeringsleiders komen pas tot de noodzakelijke, revolutionaire stappen als we écht boven de afgrond hangen.

De eurozone was tot een paar jaar geleden als het nieuwe stoere jochie op het schoolplein; vol branie en met ambities die tot in de hemel reikten. Maar een aantal rake klappen heeft deuken geslagen in het zelfvertrouwen, de bluf en de aspiraties. Ontgoocheling heerst. Een reddende engel is gewenst. Maar Europa wordt niet geregeerd door hemelse wetten, maar door onverbiddelijke markten en de harde realiteit. Een opleving van de eurozone is pas mogelijk als de catastrofe plaatsvindt die leiders dwingt tot revolutionaire stappen.

Europese politici zitten in een lastig parket. Zij zijn speelbal van de markten en moeten een onzeker electoraat tevreden houden. De markten eisen een fiscale unie en een lender of last resort die onbeperkt obligaties opkoopt van hulpbehoevende landen. Verder moeten pensioenleeftijden omhoog en arbeidsmarkten flexibeler, zodat staten weer concurrerend worden en niet kapseizen door gigantische schulden.

Maar de belangen van de verschillende eurozone-landen liggen nog te ver uiteen. Voor velen is de noodzaak voor hardere hervormingen onvoldoende zichtbaar. Dit lijkt vreemd, gezien de hoge werkloosheid en zwakke economische vooruitzichten. Echter, de meeste mensen hebben het nog erg goed. Velen leven in een bubbel en merken weinig van de crisis: Rome staat in brand, maar de meerderheid hobbelt rustig door.

Toch is duidelijk wat nodig is om ineenstorting van de eurozone te voorkomen: een vergaand geïntegreerde politieke, economische en fiscale unie. Het verleden heeft aangetoond dat een monetaire unie zonder politieke en fiscale integratie zeer moeilijk wordt. Maar van verdere integratie moeten kiezers niets hebben.

Leiders gaan pas over tot diepgaande hervormingen die de markten kalmeren, als die markten zelf de eurozone boven de afgrond hangen, waarbij slechts een dun draadje voorkomt dat de unie te pletter stort. Catastrofes zijn vaak nodig voor grootschalige veranderingen. Zij zijn verschrikkelijk voor individuen, maar kunnen goed uitpakken voor de samenleving als geheel.

Vooralsnog leven kiezers in hun luxe bubbel en/of roepen om isolationisme, terwijl leiders niet bereid zijn politieke zelfmoord te riskeren om de geschiedenisboekjes in te gaan als redder van Europa. De crisis is vooral een politieke crisis. Pas wanneer politici vergaande hervormingen van de eurozone-structuur en nationale arbeidsmarkten doorvoeren in plaats van het herkauwen van eerder genomen besluiten, komen markten tot rust en ontstaat ruimte om de groei aan te zwengelen.

Onzekerheid is momenteel troef. De komende maanden moet het nieuwe fiscale verdrag geratificeerd worden. Hierover bestaat veel onduidelijkheid. En er staan nog meer zaken op de agenda die de crisis kunnen aanwakkeren. In het voorjaar vinden Franse presidentsverkiezingen plaats. De socialistische kandidaat - die Sarkozy nu verslaat in de polls - wil als president over het fiscale akkoord gaan heronderhandelen. Op EU-niveau is het zorgwekkend dat na een teleurstellend Pools voorzitterschap, dit jaar Denemarken en Cyprus de hamer overnemen.

Denemarken voert de euro niet en heeft vele opt-outs bedongen binnen de EU. De Denen zullen geen grote bijdrage leveren aan de oplossing van de eurocrisis. Cyprus is daarna de baas, maar is niet toegerust om deze functie te bekleden. De EU-voorzitters zullen niet de weg bereiden voor een opleving. Op z'n best frustreren zij de boel niet.

Kortom, voor de eurozone weer vol zelfvertrouwen van de hoogste toren kan blazen op het schoolplein, gaat ze door een zeer diep dal.