opinie Er valt veel voor te zeggen de Noorse aanslagpleger achter gesloten deuren te berechten. Maar dat is geen goede zaak.

Moet Anders Behring Breivik een openbaar proces krijgen? De terrorismeverdachte heeft immers toch al bekend. En moet je een terrorist een publiek platform geven om zijn gewelddadige extremistische ideologie te verkondigen? Toch is het beter deze zaak niet achter gesloten deuren af te handelen.

Vanuit een historisch perspectief is de discussie in Noorwegen over de openbaarheid van het strafproces van groot belang. Het is bekend dat in terrorismezaken zowel de staat als de verdachten hun 'eigen' verhaal construeren en communiceren.

Zo probeert het veronderstelde brein achter 11 september, Khalid Sheikh Mohammed, een martelaar te worden door de doodstraf te vragen tijdens zijn proces. Dit terwijl Amerika door een militaire commissie als rechtbank in te stellen, communiceert dat de strijd tegen het terrorisme een oorlog is.

In zaken als die van Breivik moet de rechter afwegingen maken. Enerzijds moet hij erop toezien dat ook een verdachte van gruwelijke, terroristische misdaden een eerlijk proces krijgt. Anderzijds is er het belang van het beschermen van de openbare orde en veiligheid. Het is niet ondenkbaar dat in de rechtszaal iemand wraak wil nemen op de verdachte.

Uiteindelijk heeft de Noorse rechter besloten dat de eerste voorgeleiding van Breivik achter gesloten deuren plaats zou vinden. De persconferentie erna maakte duidelijk hoe lastig het is om een eerlijk terrorismeproces te waarborgen. Want paradoxaal genoeg heeft juist de persconferentie er toe bijgedragen dat Breivik zijn politiek-extremistische boodschap kon verkondigen.

In een persverklaring gaf de rechter aan dat de terrorismeverdachte het Westen wil redden van een overname door moslims en wil behoeden voor cultureel marxisme. Daarmee is de terrorismeverdachte er deels in geslaagd deze eerste rechtszitting als openbaar podium te gebruiken.

Dat hij het proces probeert te politiseren blijkt ook uit zijn - afgewezen - verzoek in uniform te mogen verschijnen, in aanvulling op zijn 'manifest'.

Tegelijkertijd wordt met de persconferentie wereldwijd de boodschap uitgedragen dat Noorwegen de rechtsstaat en grondrechten respecteert. Ondanks dat artikel 6 van het Europese Mensenrechtenverdrag een strafproces achter gesloten deur onder voorwaarden toestaat, vond de rechter het belangrijk om zijn onafhankelijkheid en onpartijdigheid te benadrukken.

Mede daarom werd na de eerste voorgeleiding een persverklaring gegeven met daarin een weergave van de rechtszitting. Breiviks advocaat heeft verklaard dat hij de terrorismeverdachte wil verdedigen omdat hij in democratie gelooft.

In eerste instantie lijkt het alsof de Noorse staat, vertegenwoordigd door de openbare aanklager, belang hecht aan een rechtszitting (deels) achter gesloten deuren, om te voorkomen dat de rechtszaal in een theater verandert en voor het beschermen van de openbare orde en de veiligheid van de verdachte.

Toch zal ondanks de dilemma's het strafproces zelf in het openbaar moeten plaatsvinden. Het verleden heeft immers aangetoond dat het strafrechtelijk vervolgen van terroristen achter gesloten deuren bijdraagt aan een indruk van onrechtvaardigheid. Te denken valt aan de gemaskerde rechters van de speciale terrorismerechtbanken van Fujimori in Peru.

Rechtszittingen achter gesloten deuren maken niet alleen een inbreuk op basale mensenrechten, maar ze delegitimeren terrorismebestrijding als zodanig. Het gebrek aan transparantie kan de terrorismeverdachte een slachtofferstatus verschaffen. Tevens ondermijnt beslotenheid het geloof in de rechtsstaat.