opinie Tabaksontmoediging redt jaarlijks honderden levens. Elke euro levert 3 euro op. Maar minister Schippers trekt zich daar weinig van aan.

Roken en meeroken is zeer schadelijk voor de gezondheid. We trappen hiermee een open deur in, maar helaas is dat hard nodig. Jaarlijks telt Nederland bijna 20.000 tabaksdoden. Sinds 2004 is het aantal rokers (27 procent van de Nederlanders boven de 15 jaar) nauwelijks meer gedaald, terwijl andere landen in die periode door overheidsbeleid het gebruik substantieel verder hebben weten terug te dringen. Maar minister Schippers wil snoeien in het anti-rookbeleid. Als haar plannen doorgaan, zal dat levens kosten.

Ontmoedigen van het gebruik van tabak is een van de grootste preventiesuccessen van de laatste 40 jaar en heeft talloze mensenlevens gespaard. Introductie van de tabakswet bleek bijvoorbeeld het aantal ziekenhuisopnames van kinderen te reduceren. Niettemin blijft tabaksverslaving de belangrijkste vermijdbare oorzaak van ziekte en sterfte. Eén op de twee rokers sterft aan zijn verslaving. Een kwart haalt de pensioengerechtigde leeftijd niet en werkende rokers zijn gemiddeld acht dagen per jaar vaker ziek dan niet rokende collega's. Daarnaast leidt roken tijdens de zwangerschap tot een verhoogde kans op vroeggeboorte en krijgen kinderen die meeroken eerder luchtweginfecties. De ziektelast door roken is dus enorm, de kosten voor de gezondheidszorg eveneens. PricewaterhouseCoopers berekende vorig jaar nog dat roken de Nederlandse maatschappij jaarlijks twee miljard kost.

Onlangs hebben Europese onderzoekers in de SimSmoke-studie berekend dat met een pakket aan juiste maatregelen het aantal rokers in Nederland de komende 10 jaar met 29 procent kan dalen en dat daarmee in die periode ruim 13.000 mensenlevens te redden zijn. Als we rekening houden met de effecten van het preventiebeleid op langere termijn tot 2040, dan gaat het zelfs om meer dan 140.000 geredde levens. Daarbij komt ook dat elke euro investering in tabaksontmoediging 3 euro oplevert. Cijfers die niet genegeerd kunnen worden en schreeuwen om intensivering van het tabaksontmoedigingsbeleid.

Welke interventies zijn effectief? Een prijsverhoging van 10 procent blijkt tot een daling van de tabaksconsumptie met 4 procent te leiden. Andere effectieve maatregelen zijn onder meer het vergoeden van stopondersteuning en het volledig verbieden van roken in publieke gelegenheden. Voor de minister van volksgezondheid is bovenstaande niet nieuw. In Nederland is in de afgelopen jaren een aantal belangrijke maatregelen voor tabakspreventie getroffen.

Echter, ondanks het extreem schadelijke effect van roken en de mogelijkheden om roken meer te ontmoedigen lijkt het huidige regeringsbeleid zich hier weinig aan gelegen te laten liggen. In kleine cafés mag weer worden gerookt. Voorlichtingscampagnes over gezonde leefstijlen zoals meer bewegen, gezond eten en niet roken worden gestopt, terwijl uit recent onderzoek blijkt dat inwoners in vele landen, waaronder bijvoorbeeld ook China, beter dan de Nederlanders op de hoogte zijn van de schadelijkheid van (mee)roken. Ook overweegt de minister om de vergoeding van hulp bij het stoppen met roken die vanaf januari 2011 in het basispakket zit, er weer uit te halen. Dit terwijl nog nooit zo veel rokers een succesvolle stoppoging hebben gedaan als in het begin van dit jaar.

Het is een (grondwettelijke) taak van de overheid om maatregelen ter bevordering van de volksgezondheid te nemen en er zo voor te zorgen dat de bevolking zo lang mogelijk in goede gezondheid leeft. Dit vraagt om een minister van volksgezondheid die de juiste besluiten neemt voor de volksgezondheid in gezamenlijke verantwoording met de burger en haar rug recht houdt tegenover de tabaksindustrie die jaarlijks zorgt voor 2,4 miljard euro aan accijnsinkomsten. Wij roepen de minister op van tabakspreventie een serieuze prioriteit te maken en regie te voeren op dit dossier. Leefstijlbeïnvloeding door de overheid staat geenszins voor betutteling. Ze staat voor het voorkómen van heel veel ziekte en leed.

Co-auteurs, allen bestuursleden van de Raad voor Medische Wetenschappen van de KNAW: Dirkje Postma, longarts; Ton Berns, voorzitter Raad van Bestuur Nederlands Kanker Instituut; Henriette Delemarre-van de Waal, kinderarts; Hans van Delden, medisch ethicus; Rick Grobbee, klinisch epidemioloog.