column Voor de toenmalige minister, nu fractievoorzitter van D66 in de Eerste Kamer, Roger van Boxtel was de multiculturele samenleving in de jaren negentig een feit. We moesten er maar aan wennen, voegde hij destijds aan de constatering toe.

Maar Nederland was sindsdien steeds minder bereid om er aan te wennen. Het bestaan van de multiculturele samenleving werd door criticasters nog niet eens zozeer ontkend, maar wel de opvatting dat zo'n samenleving een nastrevenswaardig doel zou zijn. Sinds de opkomst van Fortuyn en Wilders is dat een gevaarlijk soort cultuurrelativisme. Alsof een islamitische identiteit de vergelijking met de verlichte, open en tolerante identiteit van de echte Nederlander zou kunnen doorstaan.

Het afwijzen van de multiculturele samenleving is sinds vorige week ook officieel tot regeringsbeleid verklaard. Minister Donner verklaart de multiculturele samenleving in zijn nota over het integratiebeleid tot een te bestrijden, gevaarlijk, want met de Nederlandse waarden strijdig idee.

Het is een wat vreemd, zo niet warrig stuk geworden van Donner. Hier is overduidelijk een minister aan het woord, die in een enorme politieke spagaat zit. Donner moet lippendienst bewijzen aan de coalitiepartners in de PVV, zonder de uiterste consequenties uit die opvattingen te willen trekken.

Hoe valt het anders te verklaren dat Donner al in de tweede alinea zijn onvrede over de multiculturele samenleving uitspreekt terwijl hij vijf pagina's verderop uitspreekt dat nieuwe Nederlanders niet wordt gevraagd hun identiteit (of geloof) op te geven.

Nieuwkomers moeten integreren. Zeker. Maar betekent dat dan dat integratie het behoud van een monoculturele samenleving garandeert?

En wat zou die monoculturele samenleving dan zijn? Erg ver komt Donner niet in zijn antwoorden op die vraag. Enerzijds hoort ruimte voor diversiteit en pluriformiteit daar kennelijk bij. Maar dat mag niet resulteren in een samenleving gestoeld op meerdere culturen. Er is een cultuur die kennelijk de voorrang verdient. Maar welke?
Vrijheid, gelijkwaardigheid, verdraagzaamheid en solidariteit zijn de waarden waarop Donner de Nederlandse cultuur laat rusten. Prima. Maar het steekt dat de operationalisatie niet verder komt.

Je kunt met hetzelfde recht zeggen dat de Nederlandse wet deze waarden nu al afdwingt en sancties oplegt zodra een individu, een groep of een hele cultuur dat tracht te ondergraven. Maar leidt de aanvaarding van die gemeenschappelijke waarden tot een monoculturele samenleving? Of ideologiseren we zo alleen maar via de taal?

Donners nota doet vermoeden dat hij wel oren heeft naar het PVV-argument dat door de nadruk op de multiculturele samenleving de integratie van minderheden in Nederland mislukt is. Hij wil immers aan de eis tot integreren een verplichtender karakter geven. Maar ook de minister kan niet heen om de successen van integratie, al eerder uitvoerig gedocumenteerd door de huidige fractievoorzitter van de VVD, Stef Blok en zijn Kamercommissie in 2004.

Het gaat weliswaar langzaam, maar het gaat wel gestaag. Des te vreemder dat Donner integratie nu een zaak van de individuele nieuwkomer vindt en niet meer van ons allemaal.