Lezend over Kambiz Roustayi, de Iraanse asielzoeker die zich op 6 april op de Dam in brand stak, denk ik aan de foto die ik ooit van het Vrijheidsbeeld maakte - van onderop. Zo zou je een samenleving moeten bekijken om de morele kwaliteit ervan te kunnen bepalen. Het verhaal van Roustayi biedt ons zo'n kijkje.

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) twijfelde aan het verhaal en de identiteit van Roustayi. Diens advocaat waarschuwde de instanties toen zijn cliënt psychisch steeds meer in de knel kwam te zitten. Naar zijn weten is er niets mee gedaan. Volgens minister Leers zijn het asielzoekenden die verhalen verzinnen en identiteitsdocumenten kwijt maken, terwijl hun advocaten eindeloos doorprocederen. De overheid is juist integer, de procedures zijn zorgvuldig en de beslissingen correct.

Wat mensen van onderop echter zien, is een land waarin minister en politici zeggen dat 'echte vluchtelingen' welkom zijn, maar waar vluchtelingen dat niet zijn. Waarin men zegt het Vluchtelingenverdrag in ere te houden, maar asielzoekers gewantrouwd, verdacht gemaakt en gecriminaliseerd worden. Waar de overheid spreekt over een streng maar rechtvaardig asielbeleid, maar zij te maken krijgen met een kille en hardvochtige uitvoering ervan.

De meeste asielzoekenden hebben niet of te laat in de gaten waarin ze zijn beland. Het komt erop aan de juiste informatie op het juiste moment en op de juiste manier naar voren te brengen. Het juiste moment is niet zo moeilijk. Dat is namelijk meteen. En daarna steeds opnieuw, en wel ordentelijk, consistent en volledig. Want wie betrapt wordt op een onnauwkeurigheid, een afwijking of een aanvulling, heeft nog maar een kleine kans.

De juiste informatie is lastiger. Het moet precies die informatie zijn die er juridisch toe doet. En dat betekent vaak: alle details. Wie jou vernederde, sloeg, verkrachtte, en waar en hoe. Precies datgene dus wat je probeert zo snel mogelijk te vergeten.

De andere kant speelt een ander spel: zo min mogelijk mensen toelaten. Ze speurt daarom naar onjuistheden, verdraaiingen en onwaarachtigheden. Steeds weer blijkt dat er niet zorgvuldig wordt gehandeld, regels niet juist worden toegepast, ambtenaren niet goed functioneren. Dan wordt beterschap beloofd.

Waarom deze spijkerharde uitvoering van een onmogelijk streng asielbeleid? Het gaat immers om een relatief klein aantal mensen en het kost veel geld. Iedereen snapt dat mensen buiten 'Fort Europa' graag willen komen delen in onze welvaart. Die welvaart hebben wíj opgebouwd, maar wel op hun kosten: grondstoffen en energievoorraden, hun lichaamskracht en leefmilieu.

Van het Vrijheidsbeeld in New York zie je van onderop vooral de vuist die een zwaard lijkt vast te houden, de stekels van de kroon en in haar linkerhand iets wat een grafzerk zou kunnen zijn. Het heeft geen gezicht.