Vooral de babyboomers moeten kersttoespraak nog eens goed nalezen

Koningin Beatrix heeft in haar kersttoespraak aandacht gevraagd voor niet het geringste probleem: dat van een samenleving waarin ouderen meer en meer het beeld bepalen, omdat er minder kinderen geboren worden. Daardoor worden de verhoudingen, aldus de koningin, onder druk gezet. Eén van de gevolgen daarvan is dat ouderdom vaak als een probleem wordt gezien.

De moeilijkheid met haar toespraak was wel, dat niet direct duidelijk was waarom de koningin dit thema had gekozen. De vergrijzing staat als onderwerp immers al jarenlang op de politieke agenda. Haar teksten over ’opeenvolgende generaties’ en ’de jeugd die de toekomst heeft’, riepen daarom bij velen de gedachte op dat zij de geesten rijp maakte voor haar kennelijk op handen zijnde aftreden. Zo sterk was die associatie dat de Rijksvoorlichtingsdienst zich zelfs geroepen voelde dit verband te ontkennen.

Wie de tekst er nog eens rustig op naleest komt echter al gauw tot de conclusie dat de koningin vooral aandacht vroeg voor de waarde die ouderdom op zichzelf vertegenwoordigt, maar die door een combinatie van factoren onder druk is komen te staan. Zo legt, aldus de koningin, de maatschappelijke solidariteit waar ons sociale stelsel op berust een zware last op jonge schouders. Maar juist die jongeren willen zelf bepalen waarvoor ze verantwoordelijkheid aanvaarden. Voor hen geldt de opgelegde verantwoordelijkheid voor ouderen niet meer als vanzelfsprekendheid.

De ouderdom als last dus. Het is inderdaad niet het geringste probleem als in een samenleving de ouderdom als zodanig niet meer als een belangrijke waarde wordt onderkend. Als, om met de koningin te spreken, vergeten wordt dat vergrijzing ook een verrijkende kant heeft. In de vorm van vrije tijd die positief benut kan worden. Er is ruimte om na te denken, nieuwe wegen in te slaan, activiteiten te ontplooien en zich in te zetten voor anderen. Levenservaring en wijsheid kunnen worden verzilverd als ouderen die mogelijkheden ook zelf aangrijpen.

Wat de koningin er niet bij vertelde is dat het vooral de babyboomgeneratie is geweest die het oud zijn van de agenda heeft afgevoerd. Die generatie schreef destijds ouderen af als ’oude lullen’ (om met Koot en De Bie te spreken). En inmiddels zelf oud geworden, weigert zij oud te zijn, door hardnekkig jong te willen blijven. Het is de ontkenning van een waarde, waardoor het voor een nog jongere generatie lastig wordt daarvoor de lasten op te brengen. Vooral babyboomers doen er daarom goed aan de toespraak nog eens rustig na te lezen.