Nationaliseer de pensioenfondsen

De Nederlandse pensioenfondsen kunnen de huidige crisis niet zonder grote ongelukken doorstaan. Daarom moeten zij tijdig worden genationaliseerd.

Door de kredietcrisis is 2008 voor de Nederlandse pensioenfondsen een van de meest dramatische jaren in hun geschiedenis. Het ABP, bijvoorbeeld, heeft in 2008 50 van zijn 200 miljard euro vermogen verloren. Met een recessie in aankomst, die twee jaar zou kunnen duren, is het moeilijk niet in paniek te raken.

Er is weinig reden tot hoop: de tijden van gigantische koerswinsten op de beurs als in de jaren 90 van de vorige eeuw zullen waarschijnlijk nooit weer terugkeren. De vergrijzing gaat de komende jaren flink doorzetten, en vergrijzing betekent dat de behoefte aan risicokapitaal zal afnemen. Ouderen willen geen high-tech, maar zorg, het liefst aan huis. Bovendien zullen de pensioenfondsen zelf door de vergrijzing een minder lange adem krijgen. Omdat er meer dan ooit pensioenen moeten worden uitgekeerd, zullen pensioenfondsen zelf ook minder risico kunnen nemen en daarom minder in aandelen kunnen gaan. Dit alleen al zal een verder gaande koersdaling op de beurs tot gevolg hebben. Gevolg is dat de vermogens van de pensioenfondsen niet meer het rendement uit het verleden zullen opleveren. Er zijn dramatische maatregelen in de premie- en uitkeringssfeer nodig om de fondsen weer op orde te brengen. Die maatregelen moeten van de toezichthouder, de Nederlandsche Bank, op 1 april 2009 ingaan.

Na de vorige pensioencrisis in 2001 waren ook noodingrepen noodzakelijk. Toen ging het, onder meer, om een aanzienlijke verhoging van de premies, en het beperken van de uitkeringsrechten door het vervangen van het eindloonstelsel door het middelloonstelsel. Daarnaast werden de mogelijkheden voor vervroegde uittreding vooral voor jongere generaties beperkt. Wat deze maatregelen gemeen hebben, is dat zij de kosten van het oplossen van de financieringsproblemen bij de jongere deelnemers neerleggen. Bij deze grootschalige herverdelingsoperaties ten nadele van de jongeren ontbrak elke democratische controle.

Hoewel wij gewoonlijk aannemen dat besluiten over herverdeling tussen generaties tot de verantwoordelijkheid van de overheid behoort, heeft de overheid hier nagenoeg het nakijken. Bestuurders bekonkelen onderling wat er met de pensioeninkomens van hele generaties gebeurt.

Een tweede kenmerk van de maatregelen die de pensioenfondsen namen na de crisis van 2001, was dat die maatregelen schadelijk waren voor de economie. In een recessie premies verhogen of uitkeringsrechten beperken is niet bevorderlijk voor het economisch herstel.

Gegeven de huidige structuur van ons pensioenstelsel hebben de pensioenfondsen geen andere keuze dan hetzelfde te doen als in 2001, maar dan in een veel grotere omvang. Daarom schreeuwt de huidige situatie om overheidsingrijpen. De overheid moet met de pensioenfondsen hetzelfde doen als met ABN/Amro/Fortis: nationaliseren. Het is immers duidelijk dat de pensioenfondsen niet bestand zijn tegen een crisis, terwijl de Nederlandse overheid dat wel is. Ons pensioenstelsel moet een nationaal stelsel worden onder verantwoordelijkheid van de overheid.

De overheid bepaalt de structuur van het pensioenstelsel, zoals ze bijvoorbeeld ook doet met de zorgverzekering. Dan gaat het ook om de vraag hoe veel van de pensioenen gefinancierd wordt met kapitaaldekking en hoe veel met belastingen. De overheid besluit ook of vermogensdalingen, zoals nu bij de fondsen, weer moeten worden goed gemaakt door premieverhogingen of het beperken van uitkeringsrechten, of dat het stelsel van een kapitaalinjectie wordt voorzien met geleend geld. Bij voortgezet degelijk begrotingsbeleid blijft zij een betrouwbare schuldenaar die makkelijk kan lenen en schulden ook makkelijk weer kan terugbetalen. In dat geval zal in tijden van crises in de pensioenwereld – zoals in 2001 en nu weer – de overheid de economie kunnen ontlasten door een pensioencrisis ’uit te zitten’ met geleend geld en eventuele maatregelen zeer geleidelijk door te voeren.

Het is beter voor de economie als de overheid de zeggenschap krijgt over het pensioenstelsel. De pensioenfondsen moeten natuurlijk een veer laten omdat zij de hegemonie over de pensioenwereld kwijtraken, maar voor de pensioendeelnemers zou het goed nieuws zijn omdat zij niet meer met grote schokken in hun netto-inkomen worden geconfronteerd.