Het spel is zeker zo boeiend als de uitslag

De krant speculeert waar ze zich bij de feiten zou moeten houden, en ze is veel te negatief over Balkenende. Dat is de kritiek van verscheidene lezers na de berichtgeving over een mogelijk vertrek van premier Balkenende naar Europa.

De kans dat de premier gevraagd zal worden de eerste EU-president te worden is inmiddels danig geslonken, maar even leek Balkenende hoge ogen te gooien. Collega Christine Baart merkte een week geleden in de rubriek Klein Fotoverslag treffend op dat je in de stroom van foto’s die hier binnenkomen tijdens een Europese top, de Nederlandse premier doorgaans met een kaarsje moet zoeken. Maar nu stuurden de persbureaus vanuit Brussel een lading Balkenende-foto’s. Niet omdat er nieuws te melden was over de Nederlandse premier, maar omdat zijn naam werd genoemd in het Europese circuit.

We houden ons bij de feiten, zoals de kritische lezers graag zien. Maar je moet je wel afvragen wat feiten zijn. De bekendmaking van de naam van de eerste president van de EU zal een feit zijn. Maar we moeten niet de pen laten rusten tot dat moment. De benoeming vergt overeenstemming tussen de regeringsleiders van de EU-lidstaten. En die komt niet tot stand in een openbaar debat, maar in omvangrijk en vooral ondoorzichtig diplomatiek verkeer. Dat moeten we volgen, en daarvoor hebben we ook onze specialisten in Den Haag en Brussel.

Ik kan me voorstellen dat het lezers irriteert om eerst te lezen dat Tony Blair bovenaan staat, en vervolgens dat Balkenende met stip op 1 is gekomen, om daarna te vernemen dat de Belgische premier Van Rompuy de voorkeur gaat krijgen. Maar daarmee is de berichtgeving nog geen speculatie; zo verloopt het spel. En ik vind het fascinerend om te volgen. Wie niet? Het verloop van de wedstrijd is toch minstens zo interessant als de uitslag?

De negatieve lading van de berichten over Balkenende is ook een gevolg van dat spel. De ellende is dat de eerste EU-president niet alleen zal worden geselecteerd op wat hij (er lijken alleen maar mannen in de race te zijn) is, maar vooral op wat hij niet is. Als Europa een prominente rol wil spelen op het wereldtoneel, verkiest het de sterkste leider die er in de Unie te vinden is tot zijn president, en de een-na-sterkste tot voorzitter van de Europese Commissie. Maar dat is helemaal de inzet niet. Sinds Commissie-voorzitter Jacques Delors hebben de EU-lidstaten een voorkeur voor zwakke leiders. Omdat ze niet door Brussel overvleugeld willen worden. De Franse vechter Delors kon de regeringsleiders dwingen forse stappen te zetten in de Europese integratie en die thuis ook te verdedigen. Toen hij vertrok dachten de lidstaten: dat nooit weer! En sindsdien heeft de EU zich wel uitgebreid, maar nauwelijks verdiept.

De naam van Balkenende wordt niet genoemd omdat hij de Europese integratie een nieuwe impuls zou kunnen geven, maar juist omdat hij daartoe niet in staat zal zijn. De Nederlandse premier heeft geen grootse visie op Europa. En hij is er vier jaar geleden niet in geslaagd het Nederlandse volk te overtuigen dat het nieuwe EU-verdrag volle steun verdient. Balkenende is ook niet de leider die Europa een plaats aan de internationale vergadertafels zal bezorgen, ten koste van grote lidstaten als Frankrijk en Duitsland.

Je kunt dat opvatten als een diskwalificatie. Als het dat is, komt die niet voor rekening van de krant. Wij moeten vaststellen dat het precies deze eigenschappen zijn die Balkenende voor veel lidstaten een uitstekende kandidaat maken.