Over de klimaatcrisis hebben we het niet meer

Het kabinet heeft op Prinsjesdag heel slim het speelveld bepaald. Houdbaarheid van de financiën is opeens het enige probleem.

Er moet 35 miljard euro bezuinigd worden, luidde de boodschap van het kabinet op Prinsjesdag. Twintig ambtelijke werkgroepen gaan op zoek naar het geld. De regering riep tegelijkertijd op tot een breed maatschappelijk debat over deze megabezuinigingsoperatie. Goed idee, maar de inzet van het debat moet wel ingrijpend veranderen.

Politiek bedrijven is steeds meer de kunst van het framen van het debat. Het frame van Prinsjesdag is dat er 35 miljard bezuinigd moet worden omdat anders de ‘houdbaarheid’ van de financiën in gevaar komt.

Het kabinet-Balkenende is er de afgelopen week opvallend gemakkelijk in geslaagd een nieuw speelveld te definiëren voor de politieke discussies van het komende jaar. Binnen politieke partijen maar ook bij ’Pauw en Witteman’ en in de kranten draait het steeds om de vraag: wie vindt waar de 35 miljard? Wie kiest voor welke bezuinigingen?

De framing is zo succesvol dat zelfs de hoogte van het te bezuinigingen bedrag nergens betwist wordt. De discussie is hoogstens hoe en in welk tempo we de besluitvorming erover organiseren. Over de klimaatcrisis en de noodzakelijke CO2-bezuinigingen wordt helemaal niet meer gerept. Hoe anders is dit dan in het voorjaar, toen een Green New Deal deel uitmaakte van het debat over de economische crisis.

Dit eenzijdige frame van het kabinet moet veranderen, hoe eerder hoe beter. Het is verspilde moeite als we het komende jaar alleen praten over waar we 35 miljard vinden om te bezuinigen. Want niet de houdbaarheid van onze financiën is het grootste probleem, maar de houdbaarheid van onze planeet. We putten de aarde in hoog tempo uit, vervuilen oceanen, en de klimaatcrisis loopt steeds verder uit de hand.

Het frame Prinsjesdag moet wijzigen in een dubbele opdracht. Behalve de bezuinigingsdoelstelling, moet er een tweede nog belangrijker ambitie bijkomen: een gigantische beperking van de uitstoot van broeikasgassen – de CO2-bezuinigingen. Hoe kunnen we in tien jaar de CO2-uitstoot met 40 procent verminderen? Dat is volgens wetenschappers immers nodig voor de houdbaarheid van de beschaving op aarde.

Deze ambitie moet ook door de ambtelijke werkgroepen verkend, onderzocht, geëxploreerd en bediscussieerd worden, opdat er binnen een jaar besloten kan worden hoe deze noodzakelijke reducties bereikt kunnen worden. Het vraagt om een energierevolutie met ingrijpende maatschappelijke gevolgen. Voor deze omwenteling moet steun onder bevolking gezocht worden door leidende politici.

Er liggen al veel plannen voor CO2-bezuinigingen op tafel, bijvoorbeeld Green4Sure, van de milieubeweging en vakbeweging. De kansen zijn groot en groene werkgelegenheid ligt voor het oprapen maar deze kansen moeten wel gegrepen worden.

Op termijn is de groeiende CO2-uitstoot een nog grotere bedreiging voor de welvaart dan het groeiende financieringstekort. Er is door het kabinet geen enkele poging gedaan de klimaatcrisis te agenderen als minstens zo belangrijk als de economische crisis. Minister Bos wil een rem zetten op klimaatuitgaven om eerst de eigen financiën op orde te brengen. Het kabinet laat minister Cramer doormodderen met een klimaatbeleid waarvan al lang duidelijk is dat het geen zoden aan de dijk zet. Het kabinet laat nu zelfs onderzoeken hoe 20 procent bezuinigd kan worden op de uitgaven aan energie- en klimaatbeleid. Het gaat de kant op van ’milieu nu even niet’.

Het behalen van de CO2-bezuiniging zal bepalend moeten worden voor de manier waarop de financiële bezuinigingen worden ingevuld. Dan liggen dus bezuinigingen op het grote asfaltprogramma van het kabinet veel meer voor de hand dan het schrappen van uitgaven voor openbaar vervoer. En dan zal snel duidelijk worden dat het zeer productief is om vervuiling meer te gaan belasten en met de opbrengsten daarvan de bruto arbeidskosten te verlagen.

De besluiten over de financiële bezuinigingen en de CO2-bezuinigingen zullen door het kabinet tegelijkertijd en in samenhang komend voorjaar genomen moeten worden. Dit maakt vanzelfsprekend de besluitvorming niet makkelijker. Maar het biedt wel de kans een groen perspectief te verbinden aan wat anders niet meer dan een kille boekhoudersoperatie dreigt te worden. En dat is dan direct ook een heel wat wervender verhaal.