Leve de nieuwe Klimaatbeweging 3.0

Bij de oplossing van het klimaatprobleem zijn het dit keer niet de groene ’diehards’ die de kar trekken, maar consumenten en bewoners. En het werkt.

De klassieke milieubeweging had het relatief nog makkelijk. Vroeger hoefden activisten ’slechts’ te hoop te lopen tegen een helder probleem en een duidelijke vervuiler, en vervolgens moest vooral de overheid de oplossing bieden. Zo eenvoudig gaat dat nu niet meer, bij de strijd tegen het klimaatprobleem. Het klimaatprobleem is daar te complex voor, en simpele oplossingen zijn er niet.

Er is dus rond het thema ’klimaat’ nog nergens ter wereld een klassieke protestbeweging ontstaan, vergelijkbaar met de anti-kernenergie beweging of de vredesbeweging van dertig, veertig jaar geleden. Maar dat wil niet zeggen dat er niets gebeurt. Integendeel. Terwijl de ’oude beweging’ kennelijk worstelt met klimaatverandering, groeit en bloeit in westerse, welvarende landen de maatschappelijke klimaatbeweging. Ook in Nederland.

Er zijn al honderden initiatieven van burgers, bedrijven en lokale overheden, gericht op de oplossing van het klimaatprobleem. Zoals de plannen voor een klimaatneutraal Texel, of de actie ’Tikkie Terug’ van RTL, waardoor de helft van de huishoudens nu de was doet op 30 graden - een ongekend succes voor een gedragscampagne. Of denk aan het Nationale Klimaatstraatfeest, waar ruim 3.400 deelnemende straten samen energie bespaarden.

Deze nieuwe ’klimaatbeweging’ heet in Engeland al Third Generation Environmentalism, na de natuurbeschermers (vanaf 1910) en de milieubeweging (vanaf de jaren zeventig). De derde generatie heeft niet zozeer andere opvattingen over de ernst van de problematiek, maar legt de nadruk liever op oplossen dan op alarmeren en protesteren. De drijvende krachten zijn niet langer milieudeskundigen en groene ’diehards’, maar buurtinitiatieven, individuele burgers en mensen die werken bij overheden en bedrijven.

Deze mensen proberen het eigen voorbeeld te laten uitgroeien tot een effectieve, breed gedragen aanpak. Energy Valley, het Rotterdam Climate Initiative en diverse gemeenten vroegen het milieuadviesbureau CE in Delft om een goede ’opschalingstrategie’. Er is debat over de Energietransitie naar duurzame energie, waarbij internationale afspraken nodig zijn en marktconforme instrumenten die vervuiling een prijs geven. Denk aan de verbetering van het Europese emissiehandelssysteem, de invoering van een klimaatbudget voor het verkeer en de bouw en ’vergroening’ van het belastingstelsel.

Het is logisch dat de rol van de consument in het klimaatprobleem groot is. In de westerse wereld is meer dan de helft van de CO2-uitstoot het directe gevolg van particulier gebruik van aardgas, benzine, stroom en vliegreizen. Tel daar het gebruik van dierlijk eiwit - vlees, zuivel - bij op, en het gaat over bijna tweederde deel van de totale uitstoot in de rijke landen.

We kunnen dus niet om de consument heen. Het is logisch dat het consumentenperspectief prioriteit krijgt. De duizenden deelnemers aan het Klimaatstraatfeest bewezen de afgelopen maanden al dat ’kleine’ maatregelen meer aandacht verdienen, zoals kierdichting, radiatorfolie, een zuinige douchekop. Die komen er echt niet met alleen overheidsvoorlichting. Ook bleek dat de deelnemers geen boodschap hebben aan het energielabel voor woningen, zoals de overheid promoot. Mensen denken niet in labels, maar in dubbel glas, isolatie of zonne-energie. Daar moet lering uit worden getrokken.

Al die initiatieven zijn het signaal dat de burgers het anders willen. Het gaat mensen om een nieuwe manier van maatschappelijke actie, een nieuwe beweging, zonder demonstraties of protest, maar met concrete, oplossingsgerichte acties.

Het gaat om ’vóór’ zijn in plaats van ’tegen’. Het gaat om een moderne manier om het maatschappelijke draagvlak voor beleid zichtbaar te maken –de zonneboiler als statement. Dat past bij deze tijd, waarin de grote ideologieën verdwenen zijn. Het past in een tijd waarin mensen geen zendeling willen zijn, maar wel hun verantwoordelijkheid willen nemen.

Consumenten verdienen een beter aanbod van makkelijke, betaalbare en aantrekkelijke klimaatoplossingen. Zodat het nog eenvoudiger wordt zonnepanelen of een elektrische auto aan te schaffen en al die andere dingen die bijdragen aan een normale klimaatvriendelijke levensstijl. De burger, de consument, de kiezer wil namelijk wel.