Kerstverhaal / Kerstfeest in de Tropen

West-Afrika, december. Ik lees mijn kleine dochter en zoon voor over een ijsbeertje dat per ongeluk aan de evenaar verzeild raakt. Eenmaal terug op de Pool probeert hij z'n familie, die alleen maar de kleur wit kent, uit te leggen wat kleuren zijn, en wat warmte is, en hoe bomen er uit zien. Dat valt niet mee. Kerst in de tropen? Al net zo moeilijk uit te leggen aan het thuisfront in Nederland. Ik probeer het met een opsomming van wat het niet is.

Sneeuw en ijs vallen direct af. Kou? Ja, in december is het koud in Burkina Faso, 20 -25 graden. Kerstbomen? Af en toe één van plastic. Glitters? In de grote steden etalages vol, daarbuiten niets. Kerstkaarten? De onze arriveren in maart en april en doen het jaar daarop dienst. Gezelligheid? Niet ieder voor zich in zijn eigen huis. Wie Kerst viert trekt naar buiten en gaat op bezoek bij kennissen en familie. Cadeautjes? Met kerst deel je de maaltijd met Jan en alleman die langskomt.

Ik denk aan het jaar ervoor. Ons eerste kerstfeest in de tropen gingen we bij vrienden doorbrengen, ver weg, in het uiterste noorden van Burkina Faso, waar de Sahelzone langzaam overgaat in woestijnvlakten. Daar woont een trots en gehard volk, de Fulani. Ze zijn veehoeders en nomaden en trekken met hun kuddes schapen, koeien en kamelen rond, op zoek naar gebieden waar gras is. Ze wonen in tijdelijke nederzettingen. Ook de vrienden hebben daar hun kamp opgeslagen, in een dorp dat Mande So heet maar niet op de kaart staat omdat de grenzen ervan steeds verlegd worden.

De eerste etappe op weg ernaar toe is gemakkelijk. In een vrachtwagentje rijden we met de twee kinderen achterin over de enige weg die naar het noorden voert. Het hobbelt geweldig, maar dat zijn ze gewend. Ze zingen versjes, eten een mango, tellen de aasgieren in de bomen.

Na enkele uren houdt de weg op. Eerst wordt het een zandweg, dan een karrespoor, dan niets meer. Ook dat is nog normaal. Als dat gebeurt moet je gewoon doorrijden, in oostelijke richting, luiden de instructies die de vrienden hebben gegeven. Het landschap is inmiddels veranderd. De nog enigszins groene of gele grasvlakten uit het zuiden hebben allang plaatsgemaakt voor steeds stoffiger, steeds kaler en steeds rotsachtiger vlakten in het noorden, het voorportaal van de woestijn.

Het wordt donker. In de verte doemen de contouren op van een enkele boom, een kudde schapen, een voorbijschrijdende kameel, nog net zichtbaar tegen de snel verblekende lucht. Het hele landschap heeft plotseling een meer Oosters dan Afrikaans uiterlijk, of is dat onze verbeelding?

Het wordt nog donkerder, maar het blijft onbewolkt, zoals vaak in de woestijn. De kinderen slapen. Wij stappen uit. De motor valt stil. Wij ook. Mooiere sterrenhemels dan in Afrika bestaan niet, en deze is magnifiek, met sterren helderder en groter dan we ooit hebben gezien. Het Ere zij God klinkt er zonder woorden.

Verder gaat de rit. De kinderen slapen nog steeds. Man, aan het stuur, zit niet meer met zijn hoofd in de wolken maar met een klein probleem: we zijn de weg kwijt. Met de sterren als enig kompas de weg zoeken in de woestijn, daar hebben we niet voor doorgeleerd. Bang zijn we niet. Jarenlang hebben we in dit land gereisd, overal worden vreemdelingen door bewoners als het nodig is verder geholpen. Hoewel‿het is hier wel een erg stille nacht, er is geen mens te zien.

Dan duikt daar plotseling vlak naast ons een man op. Met de stok dwars over de schouders, de armen er om heen, die typische houding van fiere herders, beduidt hij ons met een kingebaar te stoppen. Welwillend hoort hij aan wat het probleem is. Mande So? Waar dat is? Dat weet iedereen. Een wijds gebaar met de arm: 'dáár!’ Eh‿ waar precies? 'Nou,' een beetje ongeduldiger, 'dáár!' En weer dat ruime armgebaar dat de hele wijde wereld van oost tot west omvat. 'Gewoon doorrijden!'.

Zijn we er gekomen? We zijn er gekomen, diep in de nacht, doodmoe, draaierig van alle bochten. De volgende keer nemen we een kompas mee, of een gids. Maar voor geen goud hadden we dit willen missen: de verlaten vlakte, de herder, en de eindeloze sterrenhemel.