Thaise coupleider: in oktober 2007 verkiezingen

(Novum/AP) - De staatsgreep in Thailand was noodzakelijk om de groeiende kloof in de samenleving te dichten en te verhinderen dat premier Thaksin Shinawatra de democratie nog verder zou uithollen. Dat heeft de leider van de coup, generaal Sondhi Boonyaratklin, woensdag gezegd. Hij zei ook dat een door het leger benoemde overgangsregering hoogstens een jaar zal aanblijven en dat er in oktober volgend jaar verkiezingen worden gehouden.

Sondhi zei als premier te zullen dienen tot er iemand is gevonden die geschikt is voor die functie. Volgens hem zal dat hooguit twee weken duren. Ook komt er binnen twee weken een nieuwe, tijdelijke grondwet, zei hij. De Thaise krant The Nation meldde de arrestatie van vice-premier Chitchai Wannasathit en nog een aantal leden van de afgezette regering, plus een hoge generaal. Sondhi gaf aan dat Thaksin mogelijk vervolgd zal worden.

Koning Bhumibol Adulyadej heeft coupleider Sondhi inmiddels formeel aangesteld als leider van de overgangsregering en daarmee in zekere zin legitimiteit aan de coup verleend. "Teneinde rust en vrede in het land te brengen, benoemt de koning generaal Sondhi Boonyaratkalin tot hoofd van de Raad voor Bestuurlijke Hervorming. Iedereen moet vreedzaam blijven en overheidsdienaren moeten van nu af luisteren naar de orders van generaal Sondhi Boonyaratkalin", zo luidde het woensdag in een communiqué dat werd voorgelezen op de staatstelevisie.

Het is voor het eerst in vijftien jaar dat er een staatsgreep is gepleegd in Thailand. Bij de coup, die werd gepleegd terwijl Thaksin in New York was voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, werd geen schot gelost. In de hoofdstad Bangkok, waar meer dan tien miljoen mensen wonen, was het woensdag rustig en de bevolking leek zich niet erg druk te maken over de machtsovername. Soldaten patrouilleerden en de regeringswijk was afgezet door tanks.

Thaksin is woensdag uit New York naar Londen vertrokken, zo maakte het Britse ministerie van buitenlandse zaken bekend. Volgens het ministerie komt Thaksin voor 'een privé-bezoek' naar Londen. Thaksins dochter Pinthongta studeert in Londen en de afgezette premier heeft er naar verluidt onroerend goed. Minister van landbouw Sudarat Keyuraphan, een van de nauwste bondgenoten van Thaksin, is volgens The Nation met haar gezin naar Parijs gevlucht.

Overheidskantoren, banken, scholen en de beurs moesten woensdag dicht blijven en de staatszenders werden overgenomen door de coupplegers. Er zal een onderzoek worden ingesteld naar de algemeen veronderstelde corruptie van Thaksin en zijn medestanders en zo nodig zullen tegoeden van Thaksin worden geconfisqueerd. Het gerucht gaat dat de president van de Thaise bank, Pridiyathorn Devakula, tot premier wordt benoemd, maar Devakula zei dat hij niet is benaderd.

Sondhi zei in een televisietoespraak dat het leger totaal niet de ambitie heeft om het land te regeren en de macht zo snel mogelijk zal overdragen aan het Thaise volk. De legerleider, die trouw aan de koning betuigde, werd geflankeerd door drie andere generaals en het hoofd van de nationale politie. Hij zei dat er een Raad van Bestuurlijke Hervorming is gevormd, die een eind wil maken aan de toenemende conflicten in de Thaise samenleving, de corruptie bij de overheid en Thaksins pogingen om democratische instituten om zeep te helpen. Sondhi zei er ook voor te willen zorgen dat de koning Bhumibol niet langer wordt beledigd.

De generaal, een moslim, werd vorig jaar aangesteld als opperbevelhebber omdat hij vanwege zijn achtergrond beter in staat werd geacht een oplossing te vinden voor de islamitische opstand in drie Zuid-Thaise provincies. Sinds 2004 zijn daar al 1.700 doden gevallen. Sondhi is een voorstander van onderhandelingen met de opstandelingen, terwijl Thaksin een aanhanger van de harde lijn was.

Kennelijk om te voorkomen dat aanhangers van Thaksin, die zich voornamelijk op het platteland bevinden, een tegenactie ondernemen riep de nieuwe raad boeren en arbeiders op rustig te blijven. Bijeenkomsten van meer dan vijf personen zijn verboden en worden bestraft met zes maanden gevangenisstraf en een boete, zo werd gezegd. Ook hamsteren en prijsverhogingen zijn verboden, op straffe van twee jaar gevangenisstraf en een boete.

Het was woensdag niet duidelijk wat Thaksins plannen zijn. Een Thaise zakenman die bij Thaksin in New York was, Tom Kruesopon, zei dat de premier geen afstand heeft gedaan van de macht en niet om asiel in het buitenland zal vragen. Thaksins officiële woordvoerder, Surapong Suebwonglee, zei echter: "We moeten accepteren wat er is gebeurd. Een snelle terugkeer zit er niet in." Ook hij was bij Thaksin in New York.

De internationale gemeenschap heeft overwegend afwijzend gereageerd op de staatsgreep. De Australische premier John Howard zei dat militaire staatsgrepen niet van deze tijd zijn en zwaar teleurgesteld te zijn over de gebeurtenissen in Thailand. Overigens zei ook Sondhi zelf eerder dit jaar dat staatsgrepen iets uit het verleden zijn en dat politieke problemen door politici opgelost moeten worden.

De Europese Unie veroordeelde de staatsgreep eveneens. De EU eiste bij monde van voorzitter Finland dat het leger zich weer naar de achtergrond begeeft en plaatsmaakt voor democratisch verkozen politici. Japan, dat in Thailand veel zakelijke belangen heeft, riep op tot een snel herstel van de democratie. De woordvoerder van de Britse premier Tony Blair zei dat diens regering bezorgd is over de ontwikkelingen in Thailand.

Volgens het Franse ministerie van buitenlandse zaken is het zaak dat snel en op vreedzame wijze de democratische rechtsorde wordt hersteld. De Amerikanen hebben nog geen positie ingenomen en zeggen de ontwikkelingen met bezorgdheid te volgen. Volgens China is de coup een binnenlandse aangelegenheid en zullen de vriendschappelijke betrekkingen met Thailand er niet onder lijden. Mensenrechtenorganisaties als Human Rights Watch hebben de staatsgreep veroordeeld. Veel landen hebben hun burgers opgeroepen voorzichtig te zijn in Thailand en grote bijeenkomsten te vermijden.