De verzwegen keuze van het CDA: afscheid van het traditionele gezin

Nederland is betrekkelijk lang het land gebleven van het kostwinnersgezin. Pas vanaf het begin van de jaren negentig voltrok zich geleidelijk een verandering naar het thans populaire anderhalfverdienersgezin. Maar ligt het aan de hoofdstroom van de politiek, dan maken we nu een snelle omslag naar het tweeverdienersgezin.

Zelfs premier en CDA-leider Balkenende heeft op dit punt de ideologische reserves laten varen. Hij wil mensen met een kleinere deeltijdbaan (dat zijn vooral vrouwen) met een participatiepremie en goede en door de overheid gesubsidieerde kinderopvang verleiden om langer te gaan werken. Dat is in de christen-democratie een doorbraak van jewelste.

Tot nu toe stond het CDA pal voor de keuzevrijheid van ouders. De partners moesten ervoor kunnen kiezen thuis te blijven en zelf de kinderen op te voeden. Het anderhalfverdienersgezin sloot eigenlijk mooi bij dat principe aan. Het benaderde althans nog het droombeeld dat CDA-fractieleider Verhagen vorig jaar ontvouwde: weer met het gezin aan tafel in plaats van ieder voor zich met een kant-en-klaar-maaltijd voor de tv. Maar het wordt steeds duidelijker dat de partij in betrekkelijke stilte de Rubicon is overgestoken en de meestal onuitgesproken terughoudendheid tegenover kinderopvang heeft laten varen.

Balkenende sprak maandag op de universiteit van Twente FNV-voorzitter Astrid Jongerius na: meer mensen moeten werken en mensen moeten meer werken. Dat betekent dat iedereen die kan, moet werken. Het is nog maar de vraag of de nieuwe levensloopregeling met verlofmogelijkheden voldoende tegenwicht kan bieden aan de druk die dit dictum op jonge gezinnen legt. Die druk zal nog toenemen naarmate het minder lukt voor werkgevers impopulaire arbeidskrachten als 55-plussers, gedeeltelijk arbeidsongeschikten en allochtonen aan het werk te krijgen.

Die druk zal ook toenemen zolang partijen ervoor kiezen niet aan de AOW te tornen. Balkenende zei dit zeker niet van plan te zijn, omdat het om een ’basale voorziening’ gaat. Het is dus niet alleen uit economische noodzaak dat hij de cultuuromslag naar volledige arbeidsparticipatie en langer werken geboden acht, het is ook een bewuste politieke keuze. Het CDA offert daaraan de keuzevrijheid van jonge gezinnen op en conformeert zich aan PvdA en VVD, die al langer van het traditionele gezin afscheid hadden genomen.