Overheid mag medische zorg illegalen niet afwentelen

Een illegaal die met een acute blindedarmontsteking aanklopt bij een ziekenhuis, gaat onverwijld onder het mes. Chirurg en ziekenhuis krijgen de kosten voor operatie en verpleging vergoed. Zo hoort het: bij hoognodige, mogelijk levensreddende medische ingrepen mag de verblijfsstatus – of het ontbreken daarvan – er even niet toe doen.

Dat ligt anders voor illegalen met ernstige psychiatrische problemen. Zelfs als zij op last van de rechter moeten worden opgenomen, kan het psychiatrische ziekenhuis hoog of laag springen, maar de rekening blijft onbetaald. Het onderscheid zit in de verzekeringsvorm. De langdurige psychiatrische zorg valt onder de AWBZ. Deze volksverzekering is in het leven geroepen voor zorg die te kostbaar is om in het basispakket verzekerde zorg te stoppen: de premie zou onbetaalbaar worden. Illegalen kunnen sinds een paar jaar geen aanspraak meer maken op deze AWBZ-zorg. En als ze toch in een AWBZ-instelling terechtkomen, wenst de overheid de rekening niet gepresenteerd te krijgen.

Dat is wel heel kras. Langdurige psychiatrische zorg kan om diverse redenen uiterst noodzakelijk zijn: omdat de al dan niet illegale patiënt anders verkommert op straat, gevaarlijk is voor anderen, of beide. Dan valt er weinig te kiezen. Als de rechter opname beveelt, is van keuze al helemaal geen sprake. Het valt dan niet te verkopen deze hele dure, misschien wel levenslange zorg af te doen als een bedrijfsrisico voor de zorginstelling.

Het psychiatrische ziekenhuis Bavo RNO Groep stapte vanwege de kwestie naar de rechter. De instelling heeft de afgelopen jaren zorg verleend aan 27 illegalen. De rechtbank in Den Haag heeft nu geoordeeld dat de staat inderdaad voor die rekening hoort op te draaien: het ging om illegalen die Bavo op grond van de wet bijzondere opnemingen psychiatrische ziekenhuizen verplicht was te behandelen, op last van rechterlijk bevel.

Met deze uitspraak staat dus allerminst vast dat Nederland voortaan de loper zal moeten uitleggen voor alle illegalen met medische problemen. Opname in een verpleeghuis is er bijvoorbeeld niet bij. Waar het om draait, is dat de overheid het risico van vaak noodzakelijke en soms zelfs door de rechter bevolen hulp niet zomaar af mag wentelen op zorginstellingen. In die gevallen dient de overheid verantwoordelijkheid te nemen voor medische zorg – acuut of langdurig.